Monthly Archives: ខែមិថុនា 2011

ដំណើរទស្សនាប្រាសាទបុរាណខ្មែរនៅអង្គរ(ភាគ១២)

នៅកណ្ដាលកំពែងព្រះរាជវំាង មានប្រាសាទមួយដែលមាន
កំពូលមាស មានឈ្មោះថាប្រាសាទភិមានអាកាស
រាជទូតចិនគឺលោកជីវ តាក្វាន់់ បានហៅប្រាសាទនេះថា
ប្រាសាទកំពូលមាស។នៅជុំវិញប្រាសាទភិមានអាកាស
មានអាងទឹកធំពីរឬបីដែលស្ដេចខ្មែរអង្គរផ្ទុកទឹកសំរាប់់ប្រើប្រាស់់
ក្នុងព្រះរាជវំាង។អាងទឹកមួយដែលធំជាងគេមានបណ្ដោយ
ប្រវែងដល់់ទៅ១២៥ម៉ែត្រនិងជំរៅ៨ម៉ែត្រ។ប្រាសាទភិមានអាកាសជា
ប្រាសាទដែលមានកំពូលតែមួយគឺកំពូលមាស ហើយមានជណ្ដើរ
ឡើងពីគ្រប់់ទិសទំាងបួន។ប្រាសាទនេះ សាងឡើងមិនមែន
ឧទ្ទិសដល់់ព្រះអាទិទេពអង្គណាមួយឡើយ តែសំរាប់់ជាសំណាក់់
របស់់ព្រះរាជា។បើតាមលោកជីវ តាក្វាន់់ មាននិទានមួយដំណាល
ដូច្នេះថា”ក្នុងប្រាសាទកំពូលមាស(ភិមានអាកាស)
មានព្រលឹងសត្វនាគមួយគង់់នៅ ហើយតែងប្រែរូបជាទេពធីតា
ស្អាតមួយរូប ដើម្បីមកជួបរួមមេត្រីជាមួយព្រះរាជា មុនពេលដែលព្រះអង្គ
អាចទៅផ្ទុំនិទ្រាជាមួយនឹងព្រះមហេសី និងស្រីស្នំនៅឯព្រះរាជវំាង។
ប្រសិនមានរាត្រីណាមួយ នាងទេពធីតាមិនបានមកជួបរួមមេត្រី
ជាមួយព្រះរាជាទេ នោះនឹងមានកើតហេតុភេទអាក្រក់់មួយឡើង
ដល់់ព្រះរាជា គឺថាព្រះអង្គនឹងត្រូវមានគ្រោះថ្នាក់់ដល់់ជីវិត។ម្យ៉ាងវិញទៀត
បើព្រះរាជាមិនបានយាងមកជួបនាងទេពធីតាទេ នោះនឹងមាន
កើតសេចក្ដីលំបាកវេទនាដល់់ប្រជារាស្រ្តទូទំាងនគរ។ប៉ុន្តែ ព្រះរាជា
ស្រលាញ់់ប្រជារាស្រ្តរបស់់ព្រះអង្គហើយប្រាថ្នាអោយប្រជារាស្រ្ត
រស់់បានសេចក្ដីសុខសប្បាយ ។ដូច្នេះ ព្រះរាជាមានព្រះរាជកិច្ច
នេះត្រូវបំពេញ ទោះជាក្នុងកាលៈទេសៈល្អក្ដី អាក្រក់់ក្ដី”។

Advertisements

ដំណើរទស្សនាប្រាសាទបុរាណខ្មែរនៅអង្គរ(ភាគ១១)

កាលសម័យមហានគរ រៀងរាល់់ឆ្នំា ខ្មែរយើងតែងនំាគ្នាមកប្រារព្ធ
ពិធីបុណ្យប្រពៃណីជាតិនៅលើព្រលានរាជវំាង។មុនពេលចប់់ពិធីបុណ្យ
មានពិធីសំដែងសិល្បៈផ្សេងៗ ដែលក្នុងនោះមានពិធីសំដែងសិល្បៈ
ពិសេសមួយគឺការសួព្រ័ត្រ នៅចន្លោះប្រាសាទនីមួយៗនៃប្រាសាទ
ទំាងដប់់ពីរដែលក្រោយមកគេអោយឈ្មោះថាប្រាសាទសួព្រ័ត្រ ហើយ
សព្វថ្ងៃនេះមានអ្នកខ្លះហៅថាប្រាសាទនាងដប់់ពីរ(ក្នុងរឿងនាងកង្រី)។
ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរ ព្រមទំាងក្រុមព្រះរាជវង្សនិងនាម៉ឺនមន្រ្តី ចូលចិត្ត
គន់់មើលទស្សនីយភាពនេះពីលើទួលព្រលានដំរី។
លោកជីវ តាក្វាន់់ ដែលធ្លាប់់បានទស្សនាពិធីបុណ្យផ្សេងៗនៅទីនេះ
បានសរសេរដូច្នេះថា៖“ពេលព្រះមហាក្សត្រយាងចេញ
មកខាងមុខក្បួនដង្ហែ មានរាហ៍ពលអមមកជាមួយផង ហើយបន្ទាប់់មក
មានក្រុមអ្នកលេងភ្លេង អ្នកកាន់់ទងទ័ព និងទង់់ជ័យ ព្រមទំាងស្រីស្នំ
ជាច្រើនរយនាក់់ដែលមានផ្កាក្រអូបលំអនៅលើសក់់។ស្រីស្នំខ្លះ
កាន់់ចង្កៀងឫទៀនអុជភ្លើងទំាងកណ្ដាលថ្ងៃភ្លឺ ហើយខ្លះទៀតកាន់់គ្រឿង
ចានឆ្នំាងនិងគ្រឿងតុបតែងផ្សេងៗ ដែលសុទ្ធតែធ្វើពីមាសនិងប្រាក់់។
គ្រឿងប្រើប្រាស់់ទំាងនេះគឺជាទ្រព្យសម្បត្តិរបស់់ព្រះរាជវំាង។
បន្ទាប់់មកទៀត មានក្រុមយុវនារីដែលប្រដាប់់អាវុធដោយ
លំពែង និងខែល;គឺជាក្រុមសេនាមាត្យពិសេសរបស់់ព្រះរាជា។
ចំណែកនៅខាងមុខក្បួនដង្ហែវិញ គេឃើញមាននាម៉ឺននិងក្រុមព្រះរាជវង្ស
ជិះលើខ្នងដំរី។នៅជុំវិញពួកគេ មានក្លស់់(ឆ័ត្រ)បញ្ឈរខ្ពស់់ឡើង
លើយ៉ាងច្រើនរាប់់មិនអស់់។មហេសីនិងស្រីស្នំរបស់់ស្ដេចគង់់នៅលើ
គ្រែស្នែងឬនៅក្នុងរាជរថឬក៏លើខ្នងដំរី ហើយអមទៅដោយក្លស់់ដែល
មានរំភាយទឹកមាស។ព្រះមហាក្សត្រទ្រង់់កាន់់់ព្រះខ័នមាស
ឈរលើខ្នងដំរីដែលប្រដាប់់ដោយគ្រឿងបំពាក់់មាស។“

ដូចដែលលោកជីវ តាក្វាន់់បានបញ្ជាក់់ប្រាប់់ហើយត្រូវគ្នានឹងរូបចំលាក់់លិប
នានាតាមជញ្ជំាងប្រាសាទដែលបង្ហាញក្បួនដង្ហែផ្សេងៗ, បុរសនិងស្រ្តីខ្មែរ
(នាសម័យនោះ)ពុំមានពាក់់អាវទេ ។ឯចំណែកមហេសីស្ដេចនិង
ក្សត្រីរាជវង្សវិញ ក៏លែងដើមទ្រូងទទេដែរ។មានតែគ្រឿងអលង្ការប៉ុណ្ណោះ
ដែលគ្របលើដើមទ្រូងរបស់់ពួកគេ។

ដំណើរទស្សនាប្រាសាទបុរាណខ្មែរនៅអង្គរ(ភាគ១០)

ពេលយើងបានឡើងទៅដល់់ជាន់់ទី៣ ហើយទស្សនាកំពូលប្រាសាទបាយ័ន
និងរូបចំលាក់់តាមជញ្ជំាងផ្ទំាងថ្មអស់់មួយសន្ទុះធំ ទាល់់តែល្មមអស់់ចិត្ត
(តែខ្ញុំនៅមិនទាន់់អស់់ចិត្តទេ 😀 ) ទើបយើងចុះកំាជណ្ដើរដើម្បីចាកចេញ
ពីប្រាសាទតាមច្រកមួយនៅទិសខាងជើង។យើងដើរត្រង់់តាមផ្លូវថ្នល់់ រួចបត់់
ឆ្វេងតាមផ្លូវមួយដែលនំាចូលទៅកាន់់ប្រាសាទបាពួន។បំណងរបស់់យើងគឺ
ចង់់ចូលទស្សនាប្រាសាទនេះ ប៉ុន្តែពេលមកដល់់ជិតច្រកចូល យើងពុំឃើញ
មានទេសចរណាម្នាក់់សោះនៅក្នុងប្រាសាទ។នៅជិតមាត់់ច្រកចូល មាន
ផ្លាកសញ្ញាមួយសរសេរប្រាប់់ថា `កំពុងជួសជុល`។ហេតុនេះ យើងពុំអាច
ចូលទស្សនាប្រាសាទបាពួនបានទេ។តំាងពីមុនឆ្នំា១៩៧២ម្ល៉េះ បារំាងបានរៀបចំ
ជួសជុលប្រាសាឬបាពួនឡើងវិញ ប៉ុន្តែដោយស្ថានភាពស្រុកខ្មែរយើងមានសង្រ្គាម
បារំាងក៏ចាកចេញទៅ ទុកអោយប្រាសាទបាពួននៅតែបែកបាក់់ ហើយទ្រុឌទ្រោម
រហូតទាល់់សព្វថ្ងៃនេះ។
ប្រាសាទបាពួនត្រូវបានសាងឡើងដោយព្រះបាទឧទយាទិត្យាវរ្ម័នទី២
នៅពាក់់កណ្ដាលសតវត្សទី១១។លោក ជីវ តាក្វាន់់ដែលបានមកស្នាក់់នៅអង្គរ
អស់់រយៈពេលជិតមួយឆ្នាំ នាចុងសតវត្សទី១៣បាននិទានដូច្នេះថា៖
ខាងជើងប្រាសាទកំពូលមាស(បាយ័ន)…លេចចេញឡើងនូវ
ប្រាសាទកំពូលសំរិទ្ធ(បាពួន)ដែលខ្ពស់់ជាងប្រាសាទកំពូលមាសទៅទៀត;
នេះគឺជាទស្សនីយ៍ភាពមួយគួរអោយស្ញប់់ស្ញែងពិតៗ ដោយនៅខាងក្រោម
មានបន្ទប់់សំណាក់់ដល់់ទៅជាង១០បន្ទប់់

ប្រាសាទបាពួន សង់់នៅលើដីទួលមួយ ហើយបែរមុខទៅទិសខាងកើត។
ពេលខ្លះគេហៅប្រាសាទនេះថាប្រាសាទភ្នំបាពួន ព្រោះមកពីប្រាសាទនេះជា
និមិ្មតរូបនៃភ្នំព្រះសុមេរុ។ដូចប្រាសាទដទៃទៀតដែរ ប្រាសាទបាពួនមាន
កំពែងថ្មព័ទ្ធជុំវិញ ហើយមានថ្នាក់់បីជាន់់ផងដែរអនៅតាមជញ្ជំាងថែវជុំវិញ
ប្រាសាទ មានរូបចំលាក់់លិបដែលត្រូវបានគេឆ្លាក់់ក្នុងផ្ទំាងតូចៗរាងបួន
ជ្រុងស្មើ។ប៉ុន្តែ រូបចំលាក់់លិបទំាងនោះត្រូវសឹករិចរិល មិនអាចអោយមើល
ឃើញច្បាស់់ជាអ្វីឡើយ លើកលែងតែមួយចំនួនតូចប៉ុណ្ណោះ។
ដូចប្រាសាទបាយ័នដែរ បាពយនមានបណ្ណាល័យពីរនៅសងខាងច្រកចូល
ពីខាងក្រោយថែវជាន់់ទីមួយផ្នែកខាងមុខ។ជាន់់ខាងលើបង្អស់់ មានភាព
ទ្រុឌទ្រោមខ្លំាងដោយមកពីការបាក់់បែកច្រើនដង។ព្រះបាទឧទយាទិត្យវរ្ម័នទី២
ជាអ្នកកាន់់សាសនាព្រាហ្មណ៍ បានប្រារព្ធឧទ្ទិសប្រាសាទបាពួនដល់់ព្រះអាទិទេព
សិវ់ៈ ជាទីសក្ការបូជា។

ដោយប្រាសាទបាពួនមិនអាចទទួលទស្សនិកជនបាន ទើបយើង
ធ្វើដំណើរទៅមុខទៀតហើយបានមកដល់់ទួលព្រលានដំរីដែលស្ថិត
នៅក្បែរប្រាសាទបាពួន។ទួលព្រលានទួលដំរីបែរមុខទៅទិសខាងកើតដែរ
គឺនៅខាងមុខព្រះរាជវំាង ដោយមានបណ្ដោយប្រវែងជាង៣០០ម៉ែត្រ
ចាប់់តាំងពីប្រាសាទបាពួនរហូតទៅដល់់ទួលព្រលានស្ដេចគម្លង់់។

ទួលព្រលានដំរី មានជញ្ជាំងថ្មជាប់់ផ្អឹបទៅនឹងដីទួល។នៅលើជញ្ជាំងនេះ
មានរូបចំលាក់់សត្វដំរីធំៗ លេចផុសឡើង ហាក់់ដូចជារស់់រវើក។រូបចំលាក់់ដំរីខ្លះ
លេចក្បាល(ទំាងប្រម៉ោយនិងភ្លុក)ចេញមកក្រៅខុសប្លែកពីរូបចំលាក់់់ដំរីដទៃទៀត
ដែលនៅរាបលើជញ្ជាំង។រូបចំលាក់់ដំរីទំាងនេះ ពិពណ៌នាអំពីដំណើរចេញទៅ
ប្រម៉ាញ់់សត្វព្រៃ ឬ ដំណើរប្រពាតព្រៃរបស់់ស្ដេច។តាមជញ្ជាំងដែលស្ថិតនៅ
ក្បែរច្រកចូលកំពែងព្រះរាជវំាង មានរូបចំលាក់់ផ្សេងៗទៀតក្រៅពីសត្វដំរី គឺសត្វ
គ្រុឌធំៗដែលនៅលើខ្នងគង់់ដោយព្រះវិស្ណុ មានរាងទំនងដូចជារៀបហោះចេញ
ដំណើរ។នៅលើទួលត្រង់់ច្រកចូលព្រះរាជវំាង មានរូបចំលាក់់សត្វសិង្ហពីរដែល
ឈរយាមអមជណ្ដើរឡើង។នៅពីក្រោយសត្វសិង្ហទំាងពីរ មានរូបចំលាក់់
សត្វនាគដែលដងខ្លួនវែងអន្លាយស្ថិតនៅសងខាងផ្លូវចូលព្រះរាជវំាង។នៅលើទួល
ព្រលានដំរីនេះ គេអាចឈរមើលព្រលានរាជវំាង ហើយនិងប្រាសាទ
សួព្រ័ត្រទំាង១២ប្រាសាទ។

ដំណើរទស្សនាប្រាសាទបុរាណខ្មែរនៅអង្គរ(ភាគ៩)

កាលណាយើងមកដល់់ជាន់់ទីពីរ បើយើងក្រលេកមើលជុំវិញខ្លួន យើង
នឹងឃើញភក្ត្រាថ្មស្អេកស្អះ ហាក់់ដូចជាអណ្ដែតក្នុងអាកាសហើយសំឡឹង
មករកយើងដោយទឹកមុខញញឹមដ៏អាថ៌កំបំាង។ពេលនោះយើងនឹងមាន
អារម្មណ៍ហាក់់ដូចជាចំលែកក្នុងចិត្ត ហើយឆ្ងល់់ថាហេតុម្ដេចបានជាភក្រ្តា
ទំាងនេះញញឹម ហើយធ្មេចភ្នែកអញ្ចឹង?
បុរាណវត្ថុវិទូទំាងឡាយក្នុងលោកនៅតែមិនទាន់់រកឃើញប្រស្នានេះនៅឡើយ។
អ្នកខ្លះយល់់ថានោះគឺជាទឹកមុខញញឹម រាក់់ទាក់់របស់់ជនជាតិខ្មែរទូទៅ
ដែលស្លូតត្រង់់។អ្នកខ្លះទៀតយល់់ឃើញផ្សេងទៅវិញហើយថាភក្រ្តាញញឹម
ធ្មេចនេត្រាទំាងនោះ លាក់់កំបំាងនូវសេចក្ដីអន្លង់់អន្លោច និងភាពជូរចត់់
របស់់ប្រជារាស្រ្តខ្មែរ
។ភក្រ្តាមានភាពអន្លង់់អន្លោចនិងជូរចត់់ ព្រោះឃើញ
ទុក្ខវេទនារបស់់មនុស្សលោក(ជាពិសេសជនជាតិខ្មែរ)ដែលមានជារៀងរាល់់ថ្ងៃ។
ឯចំណែកភក្ត្រាសិលាខ្លួនឯង តំាងនៅស្ថិតស្ថេរជាប់់នឹងកំពូលប្រាសាទ ជា
អមតៈ ផុតវិស័យមនុស្សលោក។មនុស្សជាសត្វមានទុក្ខ ហើយមិនអមតៈឡើយ។
ក្នុងចំណោមភក្រ្តាសិលាទំាងអស់់់ដែលនៅជុំវិញខ្លួន យើងមានអារម្មណ៍ជា
សត្វតូចល្អិត ទន់់ខ្សោយ ហើយមានជីវិតមិនទៀងឡើយ។ចំណែកភក្រ្តាសិលា
មានមាឌធំ រឹងមំា ហើយអមតៈផ្ទុយពីលក្ខណៈយើងជាសត្វមនុស្សលោក។

នៅចំពោះមុខស្នាដៃនៃវិចិត្រសិល្បៈទំាងឡាយ យើងពុំមានអារម្មណ៍ដូចគ្នាទេ ។
យើងម្នាក់់ៗមើលឃើញនិងមានអារម្មណ៍ខុសៗគ្នា។ហេតុដូច្នេះហើយ បានជា
វិចិត្រករគំនូរច្រើននាក់់អាចគូររូបភាពតែមួយដូចគ្នា ប៉ុន្តែមានភាពត្រេកត្រអាល
ខ្លះទៀតមានភាពស្ងេះស្រងោច។លោក Pierre Loti,អ្នកនិពន្ធជនជាតិបារាំង
នៃសៀវភៅមួយមានចំណងជើងថា“អ្នកធម្មយាត្រាទៅកាន់់
អង្គរ
“បានសរសេរថាសិរសីសិលាបាយ័នញញឹម
ក្រោមនាសាសំប៉ែតនិងនេត្រាធ្មេច ដូចជាដូនចាស់់ដែលចង់់សើចចំអក

ដំណើរទស្សនាប្រាសាទបុរាណខ្មែរនៅអង្គរ(ភាគ៨)

ប្រាសាទបាយ័នត្រូវបានសាងឡើង ក្រោយប្រាសាទអង្គរវត្តប្រហែល
រយៈពេលមួយរយឆ្នំា ប៉ុន្តែបានទទួលរងនូវភាពទ្រុឌទ្រោមជាងប្រាសាទ
អង្គរវត្តច្រើនណាស់់។គេ មិនដឹងជាហេតុអីបានជាប្រាសាទបាយ័ន
បែរជាខូចខាតយ៉ាងដំណំដូច្នេះ?ប្រហែលជាប្រាសាទបាយ័នទទួលរង
ការយារយីពីខ្យល់់ព្យុះ ភ្លឿងញឹកញាប់់ពេក(ចុះប្រាសាទអង្គរវត្តដែលនៅក្បែរ
ម្ដេចមិនអី?)? ឬមួយបណ្ដាលមកពីគ្មានមនុស្សនៅថែរក្សា រហូតទាល់់តែរុក្ខជាតិ
ដុះចាក់់ស្រេះពីលើហើយត្រូវខូចខាតពេលគេកាប់់ឆ្ការព្រៃ?ប៉ុន្តែ សង្រ្គាមជាមួយសៀម
និងចាមក្នុងសតវត្សទី១៣និង១៤ជាដើមហេតុពិតមួយដែលនំាអោយប្រាសាទខ្មែរ
នានានៅអង្គរទទួលរងការដុតបំផ្លាញយ៉ាងខ្ទេចខ្ទីពេលដែលសត្រូវវាយលុកលុយ
មកដល់់។តាមខ្ញុំគិត បានជាប្រាសាទបាយ័នទទួលរងនូវការខូចទ្រុឌទ្រោមមួយ
ផ្នែកធំដោយសារ មកពីប្រាសាទបាយ័នមានកំពូលកណ្ដាលធ្វើពីមាសហើយនិង
មានរូបចំលាក់់មាសដាំពេជ្រជាច្រើននៅក្នុងប្រាសាទបាយ័ន ដូច្នេះហើយបានជា
សត្រូវវាយគាស់យកដោយធ្វើអោយខូចខាតយ៉ាងដំណំ។

ប្រាសាទបាយ័ន ដូចប្រាសាទភាគច្រើននៅអង្គរមានរាងជា
សាជីជ្រុង(Pyramid) កំពស់់បីជាន់់ហើយស្ថិតនៅលើផ្ទៃដីរាងបួនជ្រុងស្មើ
មានទំហំប្រហែល៦០០០ម៉ែត្រ ការ៉េ។ជាន់់ទីមួយនិងទីពីរ ព័ទ្ធជុំវិញទៅដោយ
ថែវប្រក់់ដំបូលជាមួយនឹងកំពូលប្រាសាទដែលស្ថិតនៅចុងជ្រុងនីមួយៗ
និងពាក់់កណ្ដាលជ្រុងថែវ។ក្រោមកំពូលទំាងនេះ គឺជាច្រកចូលទៅខាង
ក្នុងប្រាសាទ។កំពូលផ្សេងទៀតដែលស្ថិតនៅជាន់់ទីពីរ លេចខ្ពស់់ឡើង
ព័ទ្ធជុំវិញកំពូលធំកណ្ដាល ដែលខ្ពស់់ជាងគេហើយមានវិជ្ឈមាឌប្រវែង២៥ម៉ែត្រនិង
ខ្ពស់់ផុតពីដីប្រមាណ៤៥ម៉ែត្រ។កំពូលប្រាសាទបាយ័នមានទំាងអស់់ចំនួន៥៤។
កំពូលនីមួយៗមានរូបមុខមនុស្សបួនធំៗ ញញឹមធ្មេចភ្នែក បែរទៅរកទិសនីមួយៗ
នៃទិសទាំងបួនរៀងៗខ្លួន។មុខទំាងបួននៃកំពូលនីមួយៗតាមអ្នកខ្លះយល់់ថាជាព្រះភ័ក្រ្ត
របស់់ព្រះព្រហ្មដែលជាអាទិទេពបង្កើតលោក(តាមលិទ្ធិព្រាហ្មណ៍សាសនា)។
ឯអ្នកខ្លះទៀតយល់់ថាជាព្រះភ័ក្រ្តរបស់់ព្រះពោធិសត្វអវលោកិតេស្វរៈ ហើយថា
ជាតំណាងនៃអំណាចនិងឆន្ទៈរបស់់ព្រះមហាក្សត្រខ្មែរដែលទទួលបន្ទុក
ការពារនគរគ្រប់់ទំាងបួនទិស។

កំពូលមុខបួនកណ្ដាល ស្ថិតនៅជាន់់លើគេបង្អស់គឺជាន់់ទីបី ដែលមានរាង
មូលតូច។ជណ្ដើរឡើងទៅជាន់់ទីបី មានតែម្ខាងទេ គឺនៅទិសខាងកើត។
ក្រោមកំពូលកណ្ដាលនេះគឺជាបន្ទប់់មួយដែលមានផ្លូវដើរព័ទ្ធជុំវិញ រាងតូច
ចង្អៀត។ឯចុងកំពូលនោះ គឺពិតជាចុងកំពូលមាស ដូចដែលលោកជីវ តាក្វាន់់
បាននិយាយដូច្នោះ។នៅលើកំពូលនីមួយៗមានទំររាងជាផ្កាឈូករីក ប៉ុន្តែ
ពុំមានឃើញទ្រអ្វីទេ។បើតាមលោកជីវ តាក្វាន់់,ចុងកំពូលកណ្ដាលគឺជា
កំពូលមាស។

ថែវនៅជាន់់ទីមួយ ពុំមានដំបូលទេ ព្រោះត្រូវបាក់់បែកខ្ទេចខ្ទីអស់់ហើយ
សល់់់តែសសរតំរៀបគ្នាជាជួរ ហើយនិងជញ្ជាំង។មានអ្នកខ្លះសង្ស័យថាថែវនេះ
ប្រក់់់ដំបូលដែលធ្វើពីឈើទើបមិនអាចគង់់វង្សនៅបានរហូតទាល់់់សព្វថ្ងៃ។
មានបណ្ណាល័យពីរ,មួយនៅជ្រុងខាងឆ្វេងនិងមួយទៀតនៅជ្រុងខាងស្ដាំ
គឺពីក្រោយថែវខាងមុខ។ នៅតាមសសរ ហើយជាពិសេសគឺនៅតាមជញ្ជំាង
ថែវនៃប្រាសាទទំាងមូល មានច្រើនតែរូបចំលាក់់លិបដែលពណ៌នាពីជីវភាព
របស់់ប្រជារាស្រ្តនិងការធ្វើសង្រ្គាមរវាងទ័ពខ្មែរនិងទ័ពចាមក្នុងរជ្ជកាលនៃ
ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ។តាមជញ្ជាំងដែលនៅចុងជ្រុងថែវជាន់់ទីមួយខាងឆ្វេង
ច្រកចូល មានរូបចំលាក់់លិប បង្ហាញពីក្បួនដង្ហែទ័ពថ្មើរជើង ដែលប្រដាប់់
អាវុធដោយលំពែងស្រួចៗវែងៗហើយនិងក្បួនដំរី។ទ័ពខ្មែរទំាងនេះ ប្រហែល
ទើបនឹងត្រលប់់មកពីធ្វើសង្រ្គាម ដោយជោគជ័យហើយ។មួយផ្នែកទៀត
ដែលនៅជាប់់នឹងច្រកចូលប្រាសាទ (ខាងឆ្វេងដៃ) មានរូបចំលាក់់លិប
បង្ហាញពីក្បួនទ័ពខ្មែរដែរ តែខាងចុងកន្ទុយក្បួនមានរទេះគោ មានមនុស្សជញ្ជូន
ឥវ៉ាន់់ មានស្រ្តី មានក្មេងដែលទំនងជាប្រពន្ធកូនរបស់់អ្នកធ្វើសង្រ្គាម។
តែចំណែកនៅខាងមុខក្បួនដង្ហែវិញមានសុទ្ធតែទ័ពជិះសេះ និងទ័ពថ្មើរជើង
ដែលស្លៀកពាក់់ខោអាវហើយមានរបៀបសក់់កាត់់ចំលែក។

ចំលាក់់លិបនៅតាមជញ្ជំាងថែវ ខាងត្បូវ ផ្នែកខាងស្ដំា គឺជាទស្សនីយភាព
ដែលពណ៌នាអំពីចំបាំងរបស់់ទ័ពខ្មែរ តទល់់នឹងទ័ពចាម ដែលទើបនឹងចុះ
ពីទូកមកលើច្រំាងទន្លេសាប។មានទ័ពចាមខ្លះ រៀបខ្លួននឹងចុះចេញពីទូក
មកលើដីគោកដើម្បីធ្វើចំបំាង។មានទូករបស់់ទ័ពរបស់់ទ័ពចាមជាច្រើនដែល
មានអ្នកចែវសុទ្ធសឹងជាជនជាតិខ្មែរដែលចាមចាប់់ធ្វើជាឈ្លើយ។នៅបន្ត
បន្ទាប់់ពីរូបរាពនេះ គេឃើញមានការប្រឈមមុខគ្នារវាងទ័ពខ្មែរ និងទ័ពចាម
នៅលើដីគោកដែលប្រដាប់់អាវុធដោយលំពែង ធ្នូ និងខែលទំាងសងខាង។
ទ័ពចាម គេសំគាល់់ដោយមានពាក់់មួក រាងដូចជាផ្កាឈូកផ្កាប់់ចុះក្រោម។
ចំណែកឯទ័ពខ្មែរ គេសំគាល់់បានដោយមិនមានពាក់់មួកប៉ុណ្ណោះ គឺក្បាលទទេ
ហើយស្លៀកពាក់់ខុសប្លែកពីទ័ពចាម។ ចំណែកនៅថែវ ឬ បន្ទប់់ជាន់់ទីពីរ មានរូប
ចំលាក់់ដែលសុទ្ធតែពណ៌នាអំពីឆាករឿងរាមកេរ្តិ៍,ឆាករឿងនិទាន(ដូចជារឿង
ស្ដេចគម្លង់់ជាដើម) ហើយមានរូបចំលាក់់ទេពអប្សរ និងអាទិទេពផ្សេងៗ។

ដំណើរទស្សនាប្រាសាទបុរាណខ្មែរនៅអង្គរ(ភាគ៧)

លុះបានរួចរវល់់នឹងចំបំាងហើយ ទើបព្រះអង្គចាប់់ផ្ដើមកសាងនគរ
ឡើងវិញ។ព្រះអង្គបានស្ថាបនាអង្គរធំ ហើយសាងសង់់ប្រាសាទថ្មធំៗ
ជាច្រើននៅក្នុងអង្គរធំក៏មាន នៅខាងក្រៅក៏មាន។ក្រៅពីនេះ ព្រះអង្គ
បានរៀបចំស្ថាបនាវត្តអារាម សាលាសំណាក់់សំរាប់់អ្នកដំណើរ ហើយបាន
សង់់មន្ទីរពេទ្យចំនួន១០២ នៅពេញនគរដើម្បីថែទំាសុខភាព
ប្រជារាស្រ្តរបស់់ព្រះអង្គ។

ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ជាមហាក្សត្រមួយព្រះអង្គប្រកបដោយមេត្តាធម៌។
ព្រះអង្គឈឹចាប់់ព្រះទ័យចំពោះទុក្ខលំបាករបស់់ប្រជារាស្រ្តជាង
ទុក្ខលំបាកផ្ទាល់់របស់់ព្រះអង្គ
។ចរិយារបស់់ព្រះអង្គបង្ហាញអោយឃើញថា
ព្រះអង្គស្រឡាញ់សន្តិភាព និងវិស័យវិចិត្រសិល្បៈណាស់់។

ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ប្រទេសខ្មែរបានប្រកបដោយសន្តិភាព
រឹងមាំ។ គឺសន្តិភាពនេះហើយដែលអនុញាតិអោយព្រះអង្គកសាងនិងរៀបចំ
ប្រទេសឡើងវិញដោយធ្វើការស្ដារសេដ្ឋកិច្ចជាតិ ហើយនិងស្ថាបនារាជធានី
អង្គរធំឡើងវិញបាន។ព្រមពេលជាមួយគ្នានេះ ប្រាសាទថ្មធំៗ ក៍ត្រូវបាន
សាងសង់់ដែរ ដូចជាប្រាសាទបាយ័ន ទួលព្រលានដំរី
ទួលព្រលានស្ដេចគម្លង់់ ប្រាសាទប៉ាលីល័យ ប្រាសាទសួព្រ័ត្រ
ប្រាសាទតាព្រហ្ម ប្រាសាទតាសោម ប្រាសាទព្រះខ័ន ប្រាសាទបន្ទាយក្ដី
ប្រាសាទនាគព័ន្ធ ស្រះស្រង់់
និងប្រាសាទក្រោលគោ
ជាដើម។ល។ ប្រាសាទដែលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧បានសាងសង់់នោះ
មានច្រើនណាស់់ ហើយមិនមែនមាននៅតែអង្គរទេ គឺមាននៅពេញក្នុង
មហានគរខ្មែរ។ គឺព្រះអង្គហើយដែលជាស្ដេចបានសាងប្រាសាទច្រើនជាងគេ
ក្នុងមហានគរខ្មែរ

ក្រោយពីបានថតរូបនិងគន់់មើលរូបចំលាក់់ថ្មធំៗនៅពីមុខក្លោងទ្វារ
អស់់រយៈពេលជាយូរបន្តិចមក ទើបយើងនំាគ្នាឡើងជិះឡានចូលក្នុងអង្គរធំ។
ដំណើររបស់់យើងគឺឆ្ពោះត្រង់់ទៅប្រាសាទបាយ័ន ដែលស្ថិតនៅ
ចំកណ្ដាលរាជធានីអង្គរធំ
។យើងចូលទស្សនាប្រាសាទបាយ័ន
តាមច្រកចូលពីទិសខាងកើត។ប្រាសាទបាយ័ន ដូចប្រាសាទដទៃដែរ គឺ
បែរមុខទៅទិសខាងកើត។ទេសចរភាគច្រើន ចូលចិត្តមកទស្សនាប្រាសាទ
នេះនៅវេលាព្រឹក ព្រោះមានអាកាសធាតុមិនសូវក្ដៅ ហើយពន្លឺថ្ងៃចំាង
បំភ្លឺប្រាសាទបានច្បាស់់ល្អរហូតទាល់់ថ្ងៃត្រង់់។

ទេសចរទាំងឡាយ កាលបើបានមកដល់់ច្រកចូលលើផ្លូវក្រាលផ្ទំាងថ្ម
នៅពីមុខប្រាសាទបាយ័នហើយ ក៍នៅឈរសំលឹងមើលកំពូលប្រាសាទ
ហាក់់ដូចជាចំលែកក្នុងចិត្ត ដោយឃើញកំពស់់និងទំហំមាឌប្រាសាទដ៍
ធំស្កឹមស្កៃ។ បាយ័នគឺជាប្រាសាទមួយ ក្នុងចំណោមប្រាសាទនានា
លើលោក ដែលគួរអោយស្ញប់់ស្ញែងនិងចាប់់អារម្មណ៍ជាងគេ
នាគ្រប់់សម័យកាល។ពុំមាននរណាម្នាក់់ឈរអើពើ នៅចំពោះមុខភាព
ចំឡែកអស្ចារ្យ ហើយប្រកបដោយភាពអាថ៌កំបាំងនៃប្រាសាទនេះឡើយ។
បន្ទាប់់ពីប្រាសាទអង្គរវត្ត មានតែប្រាសាទបាយ័នទេ ដែលទាក់់ទាញទេសចរ
អោយមកទស្សនាបានច្រើនជាងគេ ព្រោះថាប្រាសាទទំាងពីរនេះ មានទំហំ
ធំគួរអោយស្ញប់់ស្ញែង ហើយមានក្បាច់់ចំលាក់់ដ៍វិចិត្រក្រៃលែង។
ប្រាសាទបាយ័នស្ថិតនៅក្នុងព្រៃឈើធំដែលដុះព័ទ្ធជុំវិញ ហើយហាក់់
ដូចជាលាក់់កំបាំងប្រាសាទនេះអញ្ចឹង។ខុសប្លែកពីប្រាសាទដទៃទៀត
ប្រាសាទបាយ័នពុំមានកំពែងព័ទ្ធជុំវិញទេ ។ប៉ុន្តែទោះបីយ៉ាងណា ប្រាសាទ
បាយ័នក៏បានស្ថិតនៅក្នុងកំពែងអង្គរធំដែរ។

ដំណើរទស្សនាប្រាសាទបុរាណខ្មែរនៅអង្គរ(ភាគ៦)

ប្រាសាទទំាងឡាយដែលស្ថិតនៅក្នុងកំពែងអង្គរធំ ពុំមែនសុទ្ធតែ
ជាស្នាដៃរបស់់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ទេ តែខ្លះជាប្រាសាទដែលជា
កេរដំណែលរបស់់ស្ដេចជំនាន់់មុនៗ ឧទាហរណ៍ ប្រាសាទបាពួន
ត្រូវបានសាងឡើងដោយព្រះបាទឧទយាទិត្យាវរ្ម័នទី២,
ប្រាសាទភិមានអាកាសត្រូវបានសាងឡើងដោយ
ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៥ និង ព្រះបាទឧទយាទិត្យាវរ្ម័នទី១;ប្រាសាទទេពប្រណម
ត្រូវបានសាងឡើងដោយព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី១។រីឯព្រះរាជវំាងដែល
ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧គង់់នៅក៍ជាកេររបស់់ស្ដេចមុនៗដែរ។

គេបានប៉ាន់់ប្រមាណថា អង្គរធំមានប្រជារាស្រ្តចំនួនជាងមួយលាននាក់់
គឺថាក្នុងសម័យនោះ អង្គរធំជាទីក្រុងដែលមានមនុស្សច្រើនជាងគេ
ក្នុងពិភពលោក។អញ្ចឹងហើយបានជាគេអោយនាមថាអង្គរធំ
មានន័យថារាជធានីធំពិតមែនរបស់់ខ្មែរក្នុងរជ្ជកាលនៃព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧
ដែលប្រទេសខ្មែរមានទំហំធំធេង លាតសន្ធឹងពីត្បូងជាប់់នឹងប្រទេសមាឡេ
ឡើងទៅជើងទល់់នឹងប្រទេសចិន ហើយពីលិចជាប់់នឹងប្រទេសភូមា ទៅកើត
ទល់់នឹងប្រទេសចាម។

ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ជាព្រះរាជបុត្រនៃព្រះបាទធរណិន្រ្ទវរ្ម័នទី២ៗ ជា
ព្រះអនុជនៃព្រះអយិ្យការបស់់ព្រះបាទសុរ្យវរ្ម័នទី២។ព្រះវរមាតានៃ
ព្រះបាទវរ្ម័នទី៧ ព្រះនាមចូឌាមណី។ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ បានអភិសេក
ជាមួយព្រះនាងអគ្គទេពី តំាងពីព្រះអង្គទើបពេញវ័យ។បន្ទាប់់ពីព្រះអគ្គទេពី
ប្រសូត្របានព្រះរាជបុត្រមួយព្រះអង្គមក ទ្រង់់ក៏បានយាងចាកចេញ
ទៅកាន់់ប្រទេសចំប៉ាអស់់រយៈពេលជាច្រើនឆ្នំា ទុកព្រះអគ្គទេពីអោយ
រស់់នៅក្នុងទុក្ខសោក ហើយព្រះកន្សែងឥតស្រាកស្រាន្ត។គ្រាក្រោយមក,
ព្រះនាងបានរំងាប់់សេចក្ដីសោកសង្រេងសង្រៃ ក្នុងការប្រតិបត្តិព្រះធម៌
នៃព្រះពុទ្ធសាសនា។លុះពេលដែលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧យាងត្រលប់់ចូល
មកកាន់់នគរវិញ ព្រះនាងអគ្គទេពីក៍បានចាកចេញពីសិក្ខាបទ ហើយ
រួមរស់់ជាមួយព្រះស្វាមីឡើងវិញ។

គ្រាក្រោយមកទៀត បន្ទាប់់ពីព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧បានរំដោះប្រទេសផុត
ពីការត្រួតត្រារបស់់ចាម ហើយទ្រង់់បានឡើងសោយរាជ្យនិងថែមទំាង
រៀបចំប្រទេសអោយបានសុខចំរើនឡើងនោះ ព្រះអគ្គទេពីព្រះនាងក៍
ចូលទីវង្គតទៅ។ព្រះនាងអគ្គទេពីមានសេចក្ដីស្មោះត្រង់់និងសេចក្ដីស្នេហា
ចំពោះព្រះស្វាមីណាស់់។ទុក្ខសោកសង្រេងទំាងប៉ុន្មានដែលព្រះនាង
បានទទួលរង ប្រហែលជាដើមហេតុដែលនំាអោយព្រះនាងសោយទីវង្គតហើយ។
នៅពេលជាមួយគ្នានេះដែរ ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ក៍បានលើកព្រះនាង
ឥទ្រ្ទាទេវី ដែលជាព្រះរៀមនៃព្រះអគ្គទេពីអោយឡើងជាព្រះអគ្គមហេសី។

ព្រះនាងឥទ្រ្ទាទេវី មានតម្រេះវិជ្ជាខ្ពង់់ខ្ពស់់ ទំាងវិជ្ជាសាស្រ្តក៍ដូចជាខាងបរមត្ថ។
ព្រះនាងសព្វព្រះទ័យនឹងការគោរពប្រតិបត្តិខាងព្រះពុទ្ធសាសនាណាស់់។
ព្រះនាងតែងយកព្រះទ័យទុកដាក់់ជួយជ្រោមជ្រែងនារីៗណា
ដែលចូលចិត្តសិក្សាវិជ្ជាសាស្រ្ត។ក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧
ចំបាំងបានកើតមានឡើងជាញឹកញាប់់ជាមួយនឹងប្រទេសចំប៉ា។
ប៉ុន្តែ ដោយសារការវាងវៃរបស់់ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ទើបប្រទេសខ្មែរ
បានរួចចាកផុតពីការលុកលុយរបស់់ចាម។

នៅពេលមុនព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ ឡើងសោយរាជ្យ គឺគ្រាដែល
ព្រះវរបិតាទ្រង់់សោយទីវង្គត់់ មានក្សត្រមួយអង្គព្រះនាមយសោវរ្ម័នទី២
បានឡើងសោយរាជបន្តមក។ក្នុងរជ្ជកាលស្ដេចថ្មីនេះ មានការបះបោរ
ពីរបានកើតឡើង,ទី១៖គឺបណ្ដាលមកពីអ្នកខ្លំាងពូកែម្នាក់់ តំាងខ្លួនជារាហ៊ូ
មានគំនិតក្បត់់ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី២ ដើម្បីដណ្ដើមយកព្រះរាជបល្ល័ង្ក។
ការប្រយុទ្ធ រៀបតែនឹងចាញ់់ដៃរាហ៊ូទៅហើយ ស្របា់់តែព្រះរាជកុមារ
ជាអនាគតព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧សំលាប់់រាហ៊ូបាន ហើយជួយការពារ
ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី២ អោយរួចផុតពីសេចក្ដីអន្តរាយ។
ការបះបោរទី២៖បណ្ដាលមកពីមានមន្រ្តីក្បត់់ម្នាក់់
បានដណ្ដើមរាជបល្ល័ង្ក ហើយតំាងខ្លួនជាស្ដេចព្រះនាមព្រះបាទត្រីភូនាទិត្យ
ក្នុងឆ្នំា១១៦៥។ ដំណឹងក្បត់់ព្រះរាជបល្ល័ង្កនេះ បានឮសុះសាយដល់់ប្រទេស
ចំប់ា។ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ដែលជាប់់រវល់់ក្នុងចម្បំាងនឹងចាមនៅឯចំប៉ា
ក៍បានត្រលប់់មកនគរជាប្រញាប់់ ដើម្បីជួយសង្រ្គោះព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី២។
ប៉ុន្តែ ព្រះអង្គមិនបានសំរេចព្រះបំណងឡើយ ព្រោះព្រះបាទត្រីភូនាទិត្យ
បានធ្វើគត់់ព្រះបាទយសោវរ្ម័នទី២រួចទៅហើយ។ក្នុងគ្រានោះ ព្រះបាទ
ជ័យវរ្ម័នទី៧ ទ្រង់់គង់់នៅស្ងៀម មិនបញ្ចេញព្រះសកម្មភាពប្រឆំាងនឹង
ព្រះបាទត្រីភូនាទិត្យឡើយ។ព្រះអង្គរង់់ចំាឱកាសល្អដើម្បីឡើងគ្រប់់គ្រង
រាជបល្ល័ង្ក។

លុះដល់់ឆ្នំា១១៧៧ នៅពេលចាមលើកទ័ពជើងទឹក តាមទូក សំពៅ
ចូលមកតាមទន្លេមេគង្គកាត់់ឆ្ពោះមកដល់់ទន្លេសាប ហើយបានចូល
វាយលុកលុយអង្គរ ដោយបានធ្វើគត់់ស្ដេចត្រីភូនាទិត្យទៀតផង។
ប្រទេសខ្មែរក៍ស្ថិតនៅក្រោមការត្រួតត្រាជិះជាន់់របស់់ចាមទៅ។
ក្នុងគ្រាដែលប្រទេសស្ថិតនៅក្នុងសេចក្ដីអន្តរាយដូច្នេះ ទើប
ព្រះបាទជ័យវរ្ម័នទី៧ចាប់ផ្ដើមបញ្ចេញសកម្មភាព ដឹកនំាប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរ
អោយងើបប្រឆំាងសត្រូវ រហូតបានជ័យជំនះ ហើយព្រះអង្គឡើង
គ្រងរាជ្យ តាំងពីពេលនោះមក។