ការចងចាំរបស់ខ្ញុំ(អាយុ៦ ឆ្នាំកន្លះ+)អំពីជីវិតក្នុងសម័យខ្មែរក្រហម១៩៧៥-១៩៧៩ (14)

ថ្ងៃមួយ ខ្ញុំមិនដឹងជាយ៉ាងម៉េចក៏រកខោមកស្លៀកអត់មាន ហើយដល់ឮជួងម៉ោងបាយថ្ងៃត្រង់ ខ្ញុំក៏ពាក់តែអាវអត់ខោស្លៀកទៅហូបបាយមិនចេះខ្មាស់គេទេ។ប្រហែលជាខ្ញុំមានខោតែមួយប៉ុណ្ណោះក៏មិនដឹងហើយដល់ពេលម៉ាក់យកទៅត្រាំឬគក់។ក្នុងរដូវក្ដៅឆ្នាំ១៩៧៦ ខ្ញុំបានស្គាល់ក្មេងអ្នកជិតខាងបីនាក់ជាបងប្អូននឹងគ្នាដែលរស់នៅឆ្លងថ្នល់ពីផ្ទះខ្ញុំ។ក្មេងប្រុសបងទីមួយអាយុបងខ្ញុំប្រហែលមួយឆ្នាំ ក្មេងប្រុសកណ្ដាលអាយុស្មើនឹងខ្ញុំ ហើយក្មេងប្រុសពៅគេហៅវាអាក្អូនអាយុប្រហែលជាប្អូនខ្ញុំពីរឆ្នាំ។ខ្ញុំភ្លេចឈ្មោះបងប្រុសទាំងពីររបស់គេហើយ។ក្មេងប្រុសទីពីរនេះចូលចិត្តស្ទូចកង្កែបក្នុងប្រឡាយទាំងសងខាងដងផ្លូវ។ខ្ញុំឃើញក្មេងនេះឧស្សាហ៌ស្ទូចបានកង្កែបធំៗច្រើនដងហើយខ្ញុំជួនកាលក៏ទៅស្ទូចជាមួយគេដែរ។យើងមិនចាំបាច់ប្រើផ្លែសន្ទូចទេព្រោះអត់មាន ដូច្នេះក៏រកចាប់តែកង្កែបក្អាត់ឬកង្កែបអាចម៌គោមកចងខ្សែសន្ទូចហើយយកទៅស្ទូចកង្កែបធំៗទៅពេលវានុយហើយក៏គ្រវាត់សន្ទូចមកដោយកង្កែបដល់លើផ្លូវថ្នល់ហើយចាប់វាទៅ។ជួនកាលពេលកង្កែបវាស៊ីនុយស៊ុបហើយក៏គ្រវាត់សន្ទូចមកបោកនឹងថ្នល់ កង្កែបក៏ងាប់ហើយ។ថ្ងៃខ្លះ យើងក៏អាចទៅវាលស្រែរកខ្វារកង្កែប លូករូងដីស្រែរកក្ដាមឬជីកដីរកខ្យង។បើពុំដូច្នោះទេ យើងក៏បបួលគ្នារកចាប់ចង្រិតដែកចង្រិតក្រហមមកជល់គ្នាក្នុងធុងប៉ោត។ប្រិសនជាចង្រិតគូណាមិនព្រមខាំគ្នាទេ យើងក៏ចងចង្រិតនោះនឹងសរសៃសក់ហើយគ្រវីវាអោយវិលមុខ នោះវានឹងខាំគ្នាហើយ។ជួនកាលបន្ទាប់ពីលេងនេះហើយ ឃ្លានក៏ទៅវាយកណ្ដូបនៅវាលស្រែយកមកដុតហូប។រសៀលថ្ងៃមួយ ខ្ញុំមិនទៅណា ក៏មកលេងក្រោមដើមឈើមួយដើមខាងមុខផ្ទះឆ្លងពីថ្នល់ ហើយខ្ញុំឃើញថាប្រឡាយរីងទឹកសឹងអស់ហើយ ខ្ញុំក៏ទៅខ្វេះដីឥដ្ធមកសូនរូបសត្វស្លាបហើយយកវាមកដាក់អោយទំលើមែកឈើ ទើបតែបានពីរបីក្បាល ស្រាប់តែអាក្អូនមកមើលខ្ញុំលេងដូច្នេះម្នាក់ឯង ក៏មិនដឹងជាយ៉ាងម៉េច ស្រាប់តែវាយកដៃទៅអង្រួនដើមឈើអោយសត្វស្លាបដីឥដ្ធដែលខ្ញុំសូនទាំងប៉ុន្មានធ្លាក់មកដីទាំងអស់។ខ្ញុំក៏ខឹងវាភ្លាម តែខ្ញុំមិនទាន់ធ្វើអីវាភ្លាមទេ ខ្ញុំក៏រើសត្វស្លាបដីឥដ្ធទាំងនេះមកបិទភ្ជាប់នឹងមែកឈើឡើងវិញហើយខ្ញុំព្រមានវាថាប្រសិនជាហ៊ានអង្រួនដើមឈើអោយសត្វស្លាបដីឥដ្ធទាំងនោះធ្លាក់មកដីទៀត អញនឹងវាយក្បាលឯងមួយដុំថ្ម។ប៉ុន្តែវាមិនខ្លាចការព្រមានរបស់ខ្ញុំឡើយ ហើយវាក៏អង្រួនដើមឈើទៀត ទើបក្បាលវាត្រូវមួយដុំថ្មរបស់ខ្ញុំឡើងចេញឈាមហើយស្រែកយំរត់ទៅផ្ទះប្រាប់ឳវាៗខ្ញាល់ខឹងភ្លាមហើយដើរចេញមករកខ្ញុំៗរត់ទៅពួននៅគុម្ពដើមអំពៅខាងមុខផ្ទះខ្ញុំដែលក្នុងពេលនោះ បងថាល់និងអាលីនមិននៅផ្ទះទេ។ឳវារកខ្ញុំមិនឃើញ ខ្ញុំអរព្រោះខ្ញុំភ័យខ្លាចគាត់វាយខ្ញុំសងសឹកអោយកូនគាត់។ដោយរកមិនឃើញគាត់ក៏វិលត្រលប់ទៅផ្ទះវិញ។ទោះជាយ៉ាងណាខ្ញុំក៏នៅតែបារម្ភពីការសងសឹក ព្រោះគិតថាបើឳវាមិនសងសឹកអោយក៏បងៗរបស់វានឹងសងសឹកអោយវាមិនខាន។ដល់ម៉ោងបាយល្ងាច ខ្ញុំចាប់ផ្ដើមភ័យបុកពោះ ព្រោះមិនដឹងជាខ្ញុំត្រូវទទួលរងការសងសឹកពីបងៗរបស់វាយ៉ាងណាទេ។ប៉ុន្តែខ្ញុំត្រូវតែទៅហូបបាយ ដោយមិនអាចគេចមុខពីវាបានឡើយ។លុះពេលខ្ញុំដើរទៅរោងបាយបានពាក់កណ្ដាលផ្លូវ ស្រាប់តែឃើញបងប្អូនប្រុសទាំងបីនាក់នោះគេកំពុងរង់ចាំខ្ញុំពីកាលណាជាមួយដុំថ្មក្នុងដៃគ្រប់គ្នាហើយវាក៏គប់តំរង់មកខ្ញុំទាល់តែត្រូវក្បាលបែកចេញឈាមទើបវាឈប់ហើយគេចមុខទៅ។សងសឹករួចហើយ ថ្ងៃក្រោយមកទៀតក៏យើងនៅតែលេងជាមួយគ្នាទៀតដែរ។

Then Mardy/Facebook

ការចងចាំរបស់ខ្ញុំ(អាយុ៦ ឆ្នាំកន្លះ+)អំពីជីវិតក្នុងសម័យខ្មែរក្រហម១៩៧៥-១៩៧៩ (13)

ទោះបីជានៅរោងបាយ គេមិនអោយបាយមានម្ហូបឆ្ងាញ់ឬគ្រប់គ្រាន់ក្ដី ក្រោយពីចេញពីសាលារៀនខ្ញុំអាចដើរហើរទៅនេះទៅនោះជាមួយអ្នកជិតខាងដូចជាទៅវាលស្រែ រកចាប់ក្ដាម ខ្យង ឬជួនកាលទៅឃ្វាលក្របីជាមួយឈី(កូនខ្មែរសុទ្ធ)និងជា(កូនកាត់ចិន)ដែលមិនមែនជាអ្នកជិតខាងទេតែឈីស្គាល់។ជាប្រឡែងលេងជាមួយខ្ញុំជួនកាលចង់ជ្រុលព្រោះថ្ងៃមួយបោកខ្ញុំផ្ដួលហើយបំរុងនោមដាក់ខ្ញុំទៀត តែដោយខ្លាចឈី ក៏នោមបង្ហួសក្បាលខ្ញុំទៅ។ពេលរដូវវស្សារកន្លងផុតទៅ ប៉ាគេអោយវិលមកផ្ទះមួយរយៈដើម្បីធ្វើចំការដំណាំបន្លែក្នុងចំការមួយមិនឆ្ងាយពីផ្ទះប៉ុន្មានទេ។ប៉ាបាននាំយកមកត្រីនិងកង្កែបប្រឡាក់អំបិលបន្តិចបន្តួចមកទុកលួចហូបនៅរោងបាយ។ប៉ុន្តែការធ្វើចំការនិងការនេសាទក៏យ៉ាប់ដូចតែគ្នាហ្នឹង។ក្រោមកំដៅថ្ងៃ ប៉ាត្រូវរែកទឹកទៅស្រោចដំណាំបន្លែរាលថ្ងៃរសៀល។មានពូម្នាក់គាត់ធ្វើការប្រមូលលាមកពីបង្គន់នៅតាមរោងបាយហើយយកមកអោយគេលាយធ្វើជីស្រោចដំណាំបន្លែសហករណ៌ ជាពិសេសសំរាប់ស្រោចដំណាំស្ពៃក្ដោបបតែម្ដងឆាប់លូតលាស់លឿន។ទោះបីយ៉ាងណា មិនយូរប៉ុន្មាន គេក៏អោយប៉ាទៅធ្វើការនៅចំការធំឆ្ងាយពីភូមិដោយយូរៗទើបអាចមកផ្ទះម្ដង។ពេលរសៀលខ្ញុំនៅផ្ទះ ហើយមុនដល់ម៉ោងបាយល្ងាច បងថាល់និងខ្ញុំទៅរែកទឹកមួយប៉ោតជាមួយគ្នានៅអណ្ដូងទឹកឆ្លងថ្នល់ខាងមុខផ្ទះ មកស្រោចដំណាំបន្លែរបស់យើងជាពិសេស។រដូវច្រូតកាត់ជិតមកដល់ មិនសូវមានភ្លៀងធ្លាក់ ធ្វើអោយបរិវេណដីរឹងស្ងួត ហើយដំណាំបន្លែត្រូវការស្រោចទឹករាល់ថ្ងៃ។ចំណែកប្រជាជនខ្មែរទូទាំងប្រទេសដែលជាចំណាប់ខ្មាំងរបស់ខ្មែរក្រហមត្រូវបង្ខំធ្វើការកសិកម្ម ជីកទំនប់ប្រឡាយគ្មានស្រាកស្រាន្តក្រោមកំដៅថ្ងៃ ខ្យល ភ្លៀង ក្នុងសម្លៀកបំពាក់អាវខ្មៅដែលរឹតតែស្រូបកំដៅថ្ងៃធ្វើអោយក្ដៅស្អុះជាទីបំផុត។សម្លៀកបំពាក់ណាដែលមិនមែនពណ៍ខ្មៅ ខ្មែរក្រហមអោយយកទៅជ្រលក់ជ័រម៉ាក់ក្លឿពណ៍ខ្មៅ។ប្រជាជនខ្មែររងទុក្ខទារុណធ្ងន់ធ្ងរឬស្រាលទៅតាមតំបន់នីមួយៗព្រោះនៅតំបន់ខ្លះ ប្រជាជនធ្វើការបាក់កម្លាំងហើយ ទទួលទានបាយមិនគ្រប់គ្រាន់ ហើយត្រូវខ្មែរក្រហមវាយធ្វើបាបឬយកទៅសម្លាប់ចោល។ប៉ុន្តែប្រសិនជាធ្លាក់ខ្លួនឈឺ ក៏ទៅដេកមន្ទីរពេទ្យដែលគ្មានវេជ្ជបណ្ឌិតគ្មានថ្នាំព្យាបាលត្រឹមត្រូវឡឿយ។ជួនកាលខ្មែរក្រហមវាថាអ្នកធ្លាក់ខ្លួនឈឺថាធ្វើពុតជាឈឺដោយនិយាយដៀមដាមដាក់ដូច្នេះថា៖គ្រុនញាក់គ្រុនញ័រ គ្រុនត្រាក់ទ័រ គ្រុនឡាន គ្រុនបាយបាន ខ្យល់ឌិល។

ការចងចាំរបស់ខ្ញុំ(អាយុ៦ ឆ្នាំកន្លះ+)អំពីជីវិតក្នុងសម័យខ្មែរក្រហម១៩៧៥-១៩៧៩ (12)

មួយថ្ងៃៗ រោងបាយហាក់ដូចជាគ្មានអ្វីធ្វើម្ហូបសំរាប់អោយយើងហូបជាមួយបាយទេ។ឯណាទៅមាន់ទានិងបន្លែបង្កាដែលប្រមូលពីកសិដ្ឋានពីឬពីផ្ទះអ្នកភូមិ?ឬនេះសំរាប់តែមេខ្មែរក្រហមទេ?ខ្ញុំចាំបានថាមានថ្ងៃមួយ ចុងភៅបបួលក្មេងៗដោយទាំងខ្ញុំផងដែលមកចាំកោសបាយក្ដាំងទៅរកក្ដាមខ្យងនៅឯវាលស្រែ ដើម្បីយកមកធ្វើម្ហូបសំរាប់ពេលល្ងាច។ប៉ុន្តែខ្ញុំចាំបានថាមិនដែលបានហូបបាយជាមួយម្ហូបឆ្ងាញ់ៗម្ដងណាទេ គឺមិនដែលស្គាល់ទេឆាក្ដាម ខត្រី សម្លការីសាច់មាន់ឬត្រីរស់ សម្លម្ជូរគ្រឿង…ហើយសូម្បីផ្លែឈើនិងបង្អែមសំរាប់ហូបបាយហើយក៏គ្មានដែរ។ផ្ទះយើងដាំបន្លែជាច្រើន ហើយថែមទាំងចិញ្ចឹមមាន់ទៀត ក៏យើងមិនដែលបានហូបបន្លែនិងមាន់របស់យើងម្ដងណាទេ។យើងមានតែលួចបេះហូបខ្លួនឯងជាឯកជនដូចជាត្រកួនជ្រក់ ម៉ាក់ធ្វើដាក់ក្រឡហើយលាក់ទុក។ពេលខ្ញុំហេវ ក្រៅម៉ោងបាយ ខ្ញុំក៏ទៅលូកដៃយកត្រកួនជ្រក់មកហូបលេងហើយចូលចិត្តហូបព្រោះឆ្ងាញ់។ជួនកាលប្រសិនជាមានមាន់ណាឈឺងាប់ យើងអាចយកវាទៅប្រឡាក់អំបិលទុកអាំងហូបលួចលាក់ក៏បានព្រោះយើងពុំបានសម្លាប់វាទេ។រោងបាយក៏មិនដែលធ្វើជ្រក់ត្រកួនឬស្ពៃអោយអ្នកភូមិហូបឡើយ។តាមគិតមើលទៅ សំរាប់រោងបាយនីមួយៗ ដូចជាមិនខ្វះទេម្ហូបអាហារសំរាប់ធ្វើអោយអ្នកភូមិហូប ព្រោះផ្ទះអ្នកភូមិនីមួយៗសឹងមានដាំបន្លែបង្កានិងចិញ្ចឹមមាន់ ទា ជ្រូក គោ ក្របី គ្រប់គ្នា។នៅផ្ទះខ្ញុំមានចិញ្ចឹមមាន់មួយទ្រុងដែរ។មានមេមាន់ខ្មៅមួយក្បាលទើបនឹងបានកូនមួយហ្វូងបណ្ដើរ។ព្រឹកថ្ងៃមួយ ខ្ញុំឮកូនវាយំចែបៗជុំវិញមេវាដែលហៅកូនឮស្រែកក្រុកៗ ប៉ុន្តែមិនឃើញវាបណ្ដើរកូនចេញពីក្រោមផ្ទះសោះចឹង?ខ្ញុំក៏ចុះទៅមើល ឃើញមេមាន់នៅតែក្រាបនឹងដីនៅឡើយ។ចុះហេតុអីបានជាមិនក្រោកបណ្ដើរកូនទៅរកចំណីទៅ?ខ្ញុំទៅចាប់វាលើកឡើង តែលើកមិនរួចព្រោះគូថរបស់វាត្រូវកណ្ដៀរពូនសំបុកជាប់នឹងដីជិតដល់ទ្រូង។ដូច្នេះខ្ញុំក៏កាយដីកណ្ដៀរចេញហើយក៏វាអាចងើបបណ្ដើរកូនចេញទៅ។ខុសពីខ្ញុំៗជាច្រើនខែថ្ងៃហើយ រាល់ពេលព្រឹក ភ្ញាក់ពីដំណេក ខ្ញុំបើកភ្នែកទាំងសងខាងមិនបានទេ ព្រោះអាចម៍ភ្នែកខ្ញុំចេញមកច្រើនហើយស្អិតជាហេតុនាំអោយត្របកភ្នែកស្អិតជាប់គ្នា ។លុះទាល់តែខ្ញុំលុបមុខជំរះអាចម៌ភ្នែកចេញ ទើបអាចបើកភ្នែកបាន។ព្រឹកមួយប៉ាឃើញដូច្នោះ ក៏ប្រាប់ខ្ញុំអោយទៅនោមហើយក្បង់ទឹកនោមមកលុបមុខសំអាតភ្នែកហើយធ្វើដូច្នេះរាល់ថ្ងៃលុះទាល់តែវាបាត់។នេះជាអាការៈរោគមួយដែរដែលមានទឹកនោមជាថ្នាំព្យាបាល។

ការចងចាំរបស់ខ្ញុំ(អាយុ៦ ឆ្នាំកន្លះ+)អំពីជីវិតក្នុងសម័យខ្មែរក្រហម១៩៧៥-១៩៧៩ (11)

ក្រោយពីចេញមកពីសាលារៀនរួចហូបបាយថ្ងៃត្រង់ហើយ ជួនកាលខ្ញុំចេញដើរទៅឃ្វាលក្របីជាមួយឈីអ្នកជិតខាង ងូតទឹកបឹង និងបានរកខ្យង ក្ដាម កង្កែប ឬកណ្ដុរយកមកប្រឡាក់ទុកនៅផ្ទះ ហើយដល់ជិតម៉ោងបាយល្ងាចលួចអាំងអោយឆ្អិនរួចទើបលាក់ក្នុងហោប៉ៅ ទៅហូបបាយរួម ហើយលួចបេះវាហូបពីហោប៉ៅកុំអោយគេឃើញ ។ប៉ុន្តែក្មេងៗផ្សេងៗទៀតក៏ធ្វើដូចខ្ញុំដែរ។ធ្វើដូច្នេះ ខ្ញុំមិនសូវខ្វល់ពីម្ហូបឆ្ញាញ់ឬមិនឆ្ញាញ់របស់រោងបាយប៉ុន្មានឡើយ។ប៉ុន្តែការហូបបាយមួយថ្ងៃពីរដង ដូចជាមិនគ្រប់គ្រាន់។ព្រោះដូច្នេះហើយបានជាពេលថ្ងៃរសៀលខ្លះនៅពេលដែលចុងភៅដាំបាយនិងរៀបចំធ្វើម្ហូប ខ្ញុំមកឈរមើលចុងភៅដួសបាយចេញពីខ្ទះត្នោតជាមួយក្មេងៗដទៃទៀត ហើយចុងភៅក៏អោយយើងកោសបាយក្ដាំងចែកគ្នាហូបលេង។ជួនកាលទៀតខ្ញុំទៅវាលស្រែ រកបេះស្លឹកស្នឹងហូបហើយដោយក្នុងរដូវស្រូវផើម ខ្ញុំអាចបេះផ្កាស្រូវផើមមកហូបមានរសជាតិផ្អែមឆ្ងាញ់ រួចហើយក៏ដើររកចាប់ខ្យង ក្ដាមយកមកលាក់ទុកហូបនៅផ្ទះ។មានថ្ងៃមួយខ្ញុំមកពីវាលស្រែវិញ ដោយដើរលើភ្លឺស្រែ ក៏ប្រទះឃើញក្ដាមមួយហ្វូង ក៏នឹកចង់ចាប់យកវាទាំងអស់ ខ្ញុំក៏ដោះអាវយកមកខ្ចប់ក្ដាមដាក់ហើយយកមកផ្ទះ។មិនមែនតែខ្ញុំទេ ក្មេងៗដទៃទៀតក៏ស្វែងរកចាប់ក្ដាម ខ្យង ត្រី កណ្ដុរ ឬកង្កែបដែរដើម្បីយកមកចំអិនហូបលួចលាក់ជាឯកជននៅផ្ទះក៏ដូចជានៅរោងបាយរួម។មានល្ងាចថ្ងៃមួយ ខ្ញុំមកដល់រោងបាយ យឺតពេល ។ក្មេងៗទាំងអស់ហូបបាយរួចរួលហើយគេត្រលប់ទៅផ្ទះអស់ នៅសល់តែក្មេងពីរបីនាក់ជាមួយខ្ញុំកំពុងហូបបាយក្រោយគេជាមួយសម្លមើលមិនយល់ ដែលទឹកសម្លខ្មៅល្អក់មានត្រកួនបន្តិចបន្តួចនិងត្រីកញ្ចុះប្រៃធំក្លិនស្អុយ។ខ្ញុំហូបបាយមួយៗ មើលនាយអាយ លេបបាយសឹងមិនចូលជាមួយសម្លស្អុយ ក៏ហូបតែបាយសុទ្ធហើយលេបជាមួយទឹកផឹកវិញ។មិនថ្វីទេ ថ្ងៃក្រោយ ត្រូវយកកង្កែបឬកណ្ដុរអាំងយកមកហូបលួចលាក់។

La croyance ferme de Platon

Persuadé que l’âme était immortelle, Platon croyait fermement qu’éclairée et purifiée par la philosophie, elle était assurée de trouver son bonheur dans une autre vie par la contemplation du vrai,du bien et du beau.C’était probablement la seule chose qui lui importait réellement.

ការចងចាំរបស់ខ្ញុំ(អាយុ៦ ឆ្នាំកន្លះ+)អំពីជីវិតក្នុងសម័យខ្មែរក្រហម១៩៧៥-១៩៧៩ (10)

ផ្លាស់មកនៅផ្ទះថ្មីក្នុងភូមិតារាជនេះមិនបានប៉ុន្មានថ្ងៃផង ខ្ញុំត្រូវរៀនរាល់ថ្ងៃតែមួយព្រឹកប៉ុណ្ណោះ ឯបងថាល់នៅផ្ទះមើលប្អូនស្រីលីន។ប៉ាគេអោយទៅធ្វើការនៅចំការ យូរៗមកលេងផ្ទះម្ដងបានពូជអំពៅមកដាំនៅផ្ទះ។ចំណែកបងមុំ បងធួក គេអោយទៅធ្វើការកងចល័ត(កំសត់ណាស់ ក្មេងជំទង់ទាំងអស់ត្រូវខ្មែរក្រហមបង្ខំអោយទៅធ្វើការកងចល័ត យូរៗមកផ្ទះម្ដងដូចប៉ាដែរ)។ចំណែកម៉ាក់ គេអោយធ្វើការកសិកម្ម ឬក្នុងសហករណ៏ ដល់ល្ងាចវិលផ្ទះវិញបានដើម្បីមើលកូនតូចៗផង។ប៉ុន្តែរាល់ថ្ងៃ ក៏ដូចយើងគ្មានជួបប៉ាម៉ាក់និងបងទាំងពីរឡើយ។យើងទាំងបីនៅឯផ្ទះមានអារម្មណ៍ដូចក្មេងកំព្រាទាំងឪពុកម្ដាយ ព្រោះម៉ាក់ជារៀងរាល់ថ្ងៃ ត្រូវក្រោកទៅធ្វើការដកស្ទូងនៅម៉ោងបីមុនម៉ោងមាន់រងាវ ជាម៉ោងដែលកូនៗកំពុងដេកលង់លក់ មិនទាន់ភ្ញាក់នៅឡើយ។លុះដល់ពេលល្ងាចទើបបានឃើញមុខម៉ាក់មួយម៉ោងពីរម៉ោងមុននឹងចូលដំណេក។ម៉ាក់ងើបចេញទៅធ្វើការតាំងពីម៉ោងបីមុនថ្ងៃរះរហូតដល់ល្ងាចទើបត្រលប់មកផ្ទះវិញងូតទឹកហើយនឹងទៅហូបបាយនៅរោងបាយ រួចត្រលប់មកផ្ទះវិញត្រូវឆាប់ចូលគេងទៀតព្រោះខ្លាចគេវាយជួងនៅម៉ោងបីហើយមិនអាចភ្ញាក់ក្រោកឡើងបាន។ដោយសារការធ្វើការក្រោមពន្លឺថ្ងៃក្ដៅហែងជារៀងរាល់ថ្ងៃ ដៃ ជើង និងមុខមាត់របស់ម៉ាក់ឡើងសំបុរខ្មៅហើយម៉ាក់ស្រកទំងន់ព្រោះការហូបអាហារមិនសូវគ្រប់គ្រាន់។នៅសាលារៀន ពេលព្រឹកមុនចូលថ្នាក់រៀន គ្រូបង្រៀននាំសិស្សឈរតំរង់ជួរគោរពទង់ជាតិ។គេអោយសិស្សប្រុសម្នាក់ ស្រីម្នាក់ទៅបង្ហូតទង់ជាតិបណ្ដើរ សិស្សសាលាក្នុងជួរទាំងអស់ច្រៀងចំរៀងភ្លេងជាតិ។រួចហើយ សិស្សនាំគ្នាដើរចូលក្នុងថ្នាក់រៀនដែលនៅជាប់គ្នាពីមួយទៅមួយ។ក្នុងថ្នាក់ គ្រូបង្រៀនតែនឹងក្ដារខៀនទេ ។ចំណែកសិស្ស មានតែក្ដារឆ្នួនដើម្បីសរសេរតាមគ្រូបង្ហាត់បង្រៀន។សិស្សសាលាគ្មានបានរៀនចេះចាំអ្វីទេ។ខ្ញុំមិនទាំងបានចាំថារៀនចេះចាំអ្វីខ្លះបន្តិចទេសូម្បីអោយចាំថាបានចេះអានឬចេះសរសេរពាក្យណាមួយ។សាលារៀនស្ថិតនៅឆ្ងាយពីផ្ទះប្រហែល៥០០ម៉ប៉ុណ្ណោះ។ខ្ញុំត្រូវដើរទៅរៀនម្នាក់ឯង ហើយក្នុងរដូវភ្លៀងធ្លាក់អញ្ចឹង វាពិតជាមិនស្រួលសំរាប់ក្មេងតូចដូចជាជាខ្ញុំឡើយ ជាពិសេសក្នុងពេលដើរលើឈើមូលមួយដើមដែលគេដាក់អោយឆ្លងកាត់អូរទឹកហូរមួយដែលមានបង្កាន់ដៃដែរ ប៉ុន្តែដូចជាគួរអោយខ្លាចរអិលធ្លាក់ទឹកណាស់។សិស្សសាលាខ្លះបានដឹងថាខ្ញុំជាអ្នកភ្នំពេញហើយក៏មានសិស្សម្នាក់ឬពីរនាក់ហាក់ដូចជាស្អប់ខ្ញុំព្រោះតែខ្ញុំជាអ្នកមកពីភ្នំពេញ។ដូច្នេះហើយពេលគេជួបខ្ញុំគេចូលចិត្តនិយាយដដែលៗថាទៅភ្នំពេញវិញទៅ!ថ្ងៃមួយពេលដល់ម៉ោងថ្ងៃត្រង់ត្រូវចេញពីសាលារៀនមកផ្ទុះវិញ មានក្មេងម្នាក់ដែលស្អប់ខ្ញុំបានបបួលខ្ញុំរត់ប្រណាំងជាមួយវា ខ្ញុំក៏យល់ព្រម រួចហើយពេលចាប់ផ្ដើមរត់ចេញដំណើរ វាអោយខ្ញុំរត់ចេញមុនវាបន្តិចហើយវាយកជើងវាទាក់ជើងខ្ញុំអោយដួលហើយឈឺចុកចាប់រួចវានិងគ្នាវានាំគ្នាសើចលេងយ៉ាងសប្បាយ!ដោយឃើញថាមានសិស្សខិលខូចតាមធ្វើបាបខ្ញុំពេលដល់ម៉ោងទៅផ្ទះវិញ អ្នកគ្រូខ្ញុំតែងតែអោយខ្ញុំចាំសិស្សសាលាចេញទៅមុនអស់សិនទើបអោយខ្ញុំចេញតាមក្រោយ។លុះដល់ពេលមិនយូរប៉ុន្មានក្រោយមក ខ្ញុំក៏បានស្គាល់អ្នកជិតខាងខ្ញុំម្នាក់ឈ្មោះឈីប្រុសអាយុបងខ្ញុំពីរឬបីឆ្នាំ(ផ្ទះគាត់នៅបន្ទាប់ពីផ្ទះខ្ញុំខាងឆ្វេងដៃ)។គាត់ចិត្តល្អនឹងខ្ញុំ ដូច្នេះហើយខ្ញុំក៏ឈប់ខ្លាចនរណាធ្វើបាបខ្ញុំនៅសាលារៀនទៀតហើយព្រោះគាត់ជាមិត្តរួមថ្នាក់ហើយគាត់តែងជួយការពារខ្ញុំ។

ការចងចាំរបស់ខ្ញុំ(អាយុ៦ ឆ្នាំកន្លះ+)អំពីជីវិតក្នុងសម័យខ្មែរក្រហម១៩៧៥-១៩៧៩ (9)

ផ្ទះរបស់យើងគឺជាជង្រុកស្រូវដែលគេកែច្នៃអោយចេញជាផ្ទះខ្ទមមួយមានជណ្ដើរឡើងត្រឹមតែបួនប្រាំកាំប៉ុណ្ណោះប៉ុន្តែមានបរិវេណជុំវិញទូលំទូលាយដែលអាចអោយយើងដាំដំណាំផ្សេងៗបានដូចជាបន្លែ ដំឡូង ពោត និងអំពៅដែលយើងដាំជុំវិញផ្ទះបានច្រើនជាងគេ។អំពៅយើងដាំមានសឹងគ្រប់ប្រភេទដែលប៉ាបានមកពីចំការសហករណ៍មានដូចជាអំពៅខ្មៅ អំពៅកៅឆ្នូត អំពៅត្រែង អំពៅឫស្សី អំពៅថ្លាន់ អំពៅពងមាន់…។ផ្ទះយើងអត់បង្គន់ទេ ហើយអណ្ដូងទឹកក៏អត់មានដែរ។ដូច្នេះមានតែទៅដងទឹកអណ្ដូងពីផ្ទះគេមកស្រោចដំណាំយើង។ចំពោះ ភោគផលដែលយើងខំដាំដុះព្រមទាំងមាន់បួនដប់ក្បាលដែលយើងចិញ្ចឹមដែរនោះនឹងបានទៅសហករណ៌សឹងទាំងអស់។មិនចាំយូរ ប៉ាក៏សង់បង្គន់តូចមួយនៅខាងក្រោយផ្ទះ។ប៉ុន្តែខ្ញុំអត់ចាំបានថារាល់ថ្ងៃទៅងូតទឹកឯណា?តាមមើលក្នុងរដូវភ្លៀងធ្លាក់ ខ្ញុំងូតតែទឹកភ្លៀងក៏បានហើយ។តាមខ្ញុំគិតថាប្រហែលជាយើងមានពាងទឹកសម្រាប់ត្រងទឹកភ្លៀងទុកប្រើដូចជាសម្រាប់ងូតនិងបោកខោអាវជាដើម។ចំពោះបង្គន់ដែលប៉ាបានសង់ឡើងនោះ ខ្ញុំប្រហែលបានប្រើតែមួយដងពីរដងទេ ព្រោះធំក្លិន ហើយក្នុងរដូវភ្លៀងធ្លាក់អញ្ចឹង ទឹកហូរចូលពេញបង្គន់ រឹតតែលែងចង់ចូល។ដូចនៅផ្ទះតាយាយដែរ បង្គន់នៅឆ្ងាយពីផ្ទះបន្តិច ហើយគ្មាននរណាចូលចិត្តប្រើ ដូច្នេះ សឹងគ្រប់គ្នា ពេលត្រូវទៅបត់ជើងធំ ក៏យកចបជីកទៅជាមួយផង។នៅផ្ទះខ្ទមយើងនេះ ខ្ញុំជួនកាលអត់ទាំងបានប្រើចបជីកផង ដោយគ្រាន់តែកាយដីនឹងមែកឈើ ក៏បានដែរ។ហើយដោយអត់មានទឹកឬក្រដាសប្រើ ខ្ញុំក៏យកមែកឈើតូចមកប្រើថ្មមៗ។មានថ្ងៃមួយក្មេងប្រុសធំម្នាក់ជាអ្នកជិតខាងខ្ញុំឈ្មោះនីលបានឃើញខ្ញុំធ្វើដូច្នេះក៏សើចចំអក។ផ្ទះអ្នកជិតខាងនេះនៅបន្ទាប់ពីផ្ទះខ្ញុំខាងឆ្វេងដៃ។គឺជាផ្ទះធំដូចផ្ទះរបស់តាយាយរបស់យើងដែរ។តាំងពីមកនៅផ្ទះថ្មីនេះខ្ញុំមិនដែលទៅលេងជាមួយគាត់និងប្អូនៗរបស់គាត់ទេ។តែប្អូនស្រីប្រុសរបស់គាត់មកលេងនឹងយើងច្រើនដងពេលដែលបងថាល់ អាលីន និងខ្ញុំនៅផ្ទះតែបីនាក់។ភាគច្រើនពួកគេនោះមិនមែនចង់មកលេងជាមួយនឹងយើងទេ តែមកស្អប់និងនិយាយស្ដីជេរយើង បីដូចយងជាសត្រូវនឹងពួកគេពីកាលណាអញ្ចឹង។ជួនកាលនាងធឿនជាប្អូនស្រីបន្ទាប់របស់នីលគប់ដុំដីឬអាចម៍គោចូលមកក្នុងផ្ទះយើងឬក៏បេះបោចដំណាំយើងចោល។ថេតជាប្អូនស្រីបន្ទាប់នាងធឿនជាក្មេងស្រីគគ្រាន់តែធ្វើតាមតែបងស្រីជាមួយប្អូនប្រុសប៉ុណ្ណោះ។

ការចងចាំរបស់ខ្ញុំ(អាយុ៦ ឆ្នាំកន្លះ+)អំពីជីវិតក្នុងសម័យខ្មែរក្រហម១៩៧៥-១៩៧៩ (8 )

យើងអាចមានអំបិលឬស្ករត្នោតលាក់ទុកក្នុងហិបខោអាវយើង។តាំងពីបែកពីភ្នំពេញមក ខ្ញុំមិនដែលហូបបាយជាមួយទឹកប្រហុកនិងត្រកួនស្ងោរអញ្ចឹងទេ។ហេតុអីបានជាអោយហូបបាយជាមួយទឹកប្រហុកនិងត្រកួនស្ងោរហើយអួតថាបដិវត្តន៌មហាលោតផ្លោះមហាអស្ចារ្យ?នៅក្មេងតូចទើបតែអាយុប្រាំមួយ ប្រាំពីរឆ្នាំ ខ្ញុំហាក់ដូចជាមិនឆ្ងល់អ្វីបន្តិចសោះអំពីស្ថានភាពនៃប្រទេសជាតិ ។ដូច្នោះហើយ ខ្ញុំក៏មិនដែលសួរប៉ាម៉ាក់អំពីហេតុអ្វីបានជាយើងត្រូវគេជម្លៀសអោយមករស់នៅជនបទ ហើយត្រូវបង្ខំធ្វើពលកម្មកងចល័ត ការងារស្រែចំការគ្មានស្រាកស្រាន្តហើយហូបបាយរួមទាំងមិនគ្រប់គ្រាន់អញ្ចឹង?ខ្ញុំមិនដែលសួរថានរណាជាពួកទាហានអាវខ្មៅដែលគេហៅថាទាហានខ្មែរក្រហមនោះ?ហើយខ្ញុំក៏មិនដែលសួរថាហេតុអ្វីបានជាគេមិនអោយយើងវិលត្រលប់ទៅរស់នៅទីក្រុងភ្នំពេញវិញ?ចំរៀងខ្មែរក្រហមបទពពកពណ៍ខ្មៅរលាយហើយណា៎ រស្មីភ្លឺថ្លា កិត្តិយសចាំងចែង….។តាមពិតពួកគេទេជាពពកពណ៍ខ្មៅនោះដែលធ្វើអោយអាប់រស្មី អាប់កិត្តិយសដល់ពលរដ្ធខ្មែរទាំងអស់ដែលត្រូវពួកវាធ្វើបាប កាប់សម្លាប់យ៉ាងរង្គាលគ្មានប្រណីសូម្បីស្រ្តីមានផ្ទៃពោះ និងទារកក៏ត្រូវវាវាយធ្វើបាបនិងសម្លាប់ចោលដែរ។ខ្មេរយើងអ្នកក្រុងភ្នំពេញជាច្រើនត្រេកអរជាមួយពួកវាចំពោះជ័យជំនះ១៧មេសា១៩៧៥ដោយគិតថាថ្ងៃនោះចប់សង្រ្គាមហើយមានសន្តិភាពដោយមិនដឹងខ្លួនថាប្រទេសជាតិទាំងមូលកំពុងធ្លាក់ចូលក្នុងរណ្ដៅមរណៈឡើយ។

ការចងចាំរបស់ខ្ញុំ(អាយុ៦ ឆ្នាំកន្លះ+)អំពីជីវិតក្នុងសម័យខ្មែរក្រហម១៩៧៥-១៩៧៩ (7)

ខ្ញុំអត់ចាំអីបន្តិចពេលមកដល់ផ្ទះថ្មីក្នុងថ្ងៃនោះ ។ប៉ុន្តែខ្ញុំចាំបានថាស្អែកឡើង ដល់ពេលថ្ងៃត្រង់ ម៉ាក់នាំកូនៗទៅហូបបាយរួម។ពេលទៅដល់រោងបាយ ខ្ញុំឃើញក្មេងៗអង្គុយហូបបាយពេញតុទាំងអស់ហើយឮគេនិយាយគ្នាអ៊ូអរ អ្នកខ្លះសំឡើងមើលមកយើងៗសំឡឹងពួកគេវិញ។យើងឈរចាំមួយសន្ទុះ ក៏មានចុងភៅម្នាក់រកកន្លែងអោយហើយយើងក៏ចូលទៅធុំក្លិនទឹកប្រហុកចំហុយហើយក្រឡេកមើលជុំវិញឃើញតុណាក៏មានចានទឹកប្រហុកនិងត្រកួនស្ងោរពេញៗចាន។បងថាល់ ខ្ញុំនិងអាលីនដល់ឃើញចឹង ធ្វើមុខស្អុយចង់យំដោយដឹងថាមិនអាចហូបបានព្រោះមិនធ្លាប់ហូបម្យ៉ាងទៀតព្រោះយើងជាអ្នកក្រុងចូលស្រែ។យើងមើលទៅក្មេងៗទាំងអស់ក្នុងរោងបាយ មិនឃើញមួយណាមិនចេះហូបបាយនឹងទឹកប្រហុកនិងត្រកួនស្ងោរនេះទេ។ដោយឃើញកូនៗមិនព្រមហូបបាយជាមួយទឹកប្រហុកដូច្នេះ ម៉ាក់ក៏សុំទឹកត្រីអោយកូនហូបជាមួយបាយនិងត្រកួនស្ងោរវិញ។ប៉ុន្តែកូនៗនៅតែថាវាស្អុយ ហូបមិនកើតទេ។ថ្ងៃនោះ យើងមិនដឹងបានអីហូបទេ ព្រោះមិនមានសម្លដែលអាចអោយយើងហូបជាមួយបាយបានទោះជាសម្លនោះបង់ប្រហុកក៏មិនអីដែរ។ដល់ពេលល្ងាច ខ្ញុំមិនចាំបានថាទៅហូបបាយរួមឬអត់ទេព្រោះគេអោយហូបបាយជាមួយទឹកប្រហុកទៀតក៏មិនដឹង។ថ្ងៃក្រោយមកទៀត ខ្ញុំចាំបានថាគេអោយបាយហូបជាមួយទឹកប្រហុកនិងត្រកួនស្ងោរទៀត។តាមពិតទៅ គេហូបបាយជាមួយទឹកប្រហុកនិងត្រកួនស្ងោរសឹងរាល់ថ្ងៃទៅហើយ។នៅឯផ្ទះ យើងមិនមាននំចំណីសំរាប់ហូបជាឯកជនទេ។ចាន ឆ្នាំង ស្លាបព្រា ក៏យើងអត់មានដែរ។ប៉ុន្តែយើងមានកំសៀវទឹកមួយទុកដាំទឹកផឹក។

Sad

ការចងចាំរបស់ខ្ញុំ(អាយុ៦ ឆ្នាំកន្លះ+)អំពីជីវិតក្នុងសម័យខ្មែរក្រហម១៩៧៥-១៩៧៩ (6)

ជួនកាល ភ្ញាក់ពីព្រឹកឡើង យកទឹកលុបមុខរួចខ្ពុរមាត់ហើយ(អត់មានច្រាសនិងថ្នាំដុសធ្មេញទេ,ខ្ញុំធ្លាប់ឃើញជីដូនមួយស្រីខ្ញុំម្នាក់យកកំទេចផេះមកដុសធ្មេញជាមួយម្រាមដៃ)ដើរទៅបេះផ្កាសាគូ(ពណ៌ក្រហម)ក្រេបយកទឹកដមផ្កាដ៏ផ្អែមត្រជាក់ឆ្ងាញ់។បើមិនអញ្ចឹងទេ ថ្ងៃរសៀលដើរទៅឡើងដើមស្នាយក្បែរដើមគនៅខាងចំហៀងផ្ទះខាងត្បូង។ជួនកាល មានថ្ងៃខ្លះយាយប្រើអោយទៅឡើងដើមស្លា។លើកដំបូង នៅអេះអុញបន្តិច ខ្ញុំក៏ទៅយកគ្រលីងមកពាក់នឹងជើងហើយបាប់ឡើងដូចអ្នកធ្លាប់ឡើង ប៉ុន្តែក្នុងចិត្តស្រៀវខ្លាចធ្លាក់នៅពេលឡើងដល់លើខ្ពស់(៧-១០ម៉ែត្រ) ដើមស្លាយោលចុះឡើង ដោយដៃម្ខាងអោបដើមស្លា និងម្ខាងទៀតកាន់កាំបិតសំរាប់កាត់ទំលាក់ផ្លែស្លា។ខ្ញុំនៅចាំបានក្មេងម្នាក់ឡើងដើមត្នោតខ្ពស់មួយដើមបេះទម្លាក់ផ្លែមកដី ហើយចុះមកប្រញិបប្រញាប់ព្រោះមានក្មេងៗដទៃមករើសយកផ្លែត្នោតចែកគ្នា ក៏របូតដៃធ្លាក់មកហើយស្លាប់ទៅក្រោយពីគេបានព្យាយាមយកក្មេងនោះទៅស្ដោះផ្លុំ ។មិនយូរប៉ុន្មាន គេបើកសាលារៀនអោយក្មេងៗពីអាយ៦ឆ្នាំទៅ១១ឆ្នាំចូលរៀន។ចំណែកក្មេងៗអាយុចាប់ពី១២ឆ្នាំឡើងទៅ ត្រូវកេណ្ឌទៅធ្វើការកងចល័តទាំងអស់។សាលារៀនមធ្យមសិក្សានិងឧត្តមសិក្សា ខ្មែរក្រហមមិនអោយមានទេព្រោះវាមិនត្រូវការមនុស្សចេះដឹងជ្រៅជ្រះទេ ។ដូច្នេះហើយបានជាវាសម្លាប់អ្នកចេះដឹងទាំងអស់ ដែលវាគិតថាជាកម្លាំងប្រឆាំងនឹងពួកវា។ក្មេងៗដែលពួកវាអោយទៅរៀននេះ វាបំរុងបណ្ដុះបណ្ដាលមនោគមវិជ្ជារបស់វាទេតើ។ក្មេងទៅរៀនអក្សរដូចជាអត់ទៅអក្សរទេ៖គ្មានសៀវភៅ គ្មានដីស គ្មានខ្មៅដៃឬប៊ិចឡើយ។ទៅរៀននេះ គឺទៅអប់រំចិត្តគំនិតថ្មីនៃបដិវត្តន៍របស់វា។ ថ្ងៃមួយពេលអ្នកគ្រូហៅដល់ឈ្មោះខ្ញុំដើម្បីស្រង់វត្តមាន ខ្ញុំក្រោកឡើងឆ្លើយថាមិត្ត។តែគេត្រូវឆ្លើយថាមក។ទាំងអ្នកគ្រូនិងសិស្សក្នុងថ្នាក់សើចអស់សំណើចនឹងខ្ញុំដែលទើបនឹងបានស្គាល់ពាក្យមិត្តជាពាក្យដែលមិនស្គាល់មិនដែលប្រើ។លុះដល់កណ្ដាលរដូវវស្សា ថ្ងៃមួយស្រាប់តែមានបុរសម្នាក់ជិៈកង់មកទទួលយើងទៅរស់នៅភូមិរបស់គាត់គឺភូមិតារាជដែលស្ថិតនៅចុះទៅខាងត្បូងភូមិក្រឡាមៀកនិងភូមិជំពូរវ័ន។ប៉ាម៉ាក់បានដឹងជាមុនហើយដែលគេតម្រូវអោយយើងទៅរស់នៅភូមិនោះ។ចំណែកកូនៗមិនបានដឹងគ្រប់ៗគ្នាទេ។បុរសដែលមកដឹកនាំយើងចេញទៅនោះគឺជាមេភូមិតារាជ។គាត់មិនមានទឹកមុខញញឹមរាក់ទាក់នឹងយើងប៉ុន្មានទេ តែគាត់ចិត្តល្អដែលមកនាំយើងទៅរស់នៅភូមិគាត់ដោយសុខចិត្តបណ្ដើរកង់ដឹកអីវ៉ាន់របស់យើង ទាំងក្នុងថ្ងៃនោះមេឃធ្លាក់ភ្លៀងមកទៀតផង។យើងដើរទាំងអស់គ្នាក្រោមភ្លៀងធ្លាក់គួរអោយកំសត់ណាស់។មេភូមិគាត់បានត្រៀមផ្ទះខ្ទមអោយយើងរួចជាស្រេចហើយគឺនៅឆ្លងផ្លូវចំពីមុខមានអណ្ដូងទឹកមួយនិងរោងបាយសមូហភាព។