Category Archives: តារាសាស្រ្ត

គម្រោងបង្ហោះមនុស្សទៅកាន់ភពអង្គារក្នុងឆ្នាំ២០២២

ក្រុមបេសកម្ម Mars Oneរបស់ប្រទេសហូឡង់ដែលមិនរកប្រាក់ចំណេញ,
បានប្រកូកប្រកាស់រកអ្នកស្ម័គ្រចិត្តអោយដាក់ពាក្យជាបេក្ខជនដើម្បីធ្វើដំណើរ
ទៅភពអង្គារក្នុងឆ្នំា២០២២ដោយគ្មានវិលត្រលប់មកផែនដីវិញ តែគេអាចមើល
ឃើញការផ្សាយតាមកញ្ចក់ទូរទស្សន៍បាន។អ្នកទទួលបន្ទុកនៃក្រុមបេសកម្ម
Mars Oneបានពន្យល់ប្រាប់ថាការបង្ហោះមនុស្សទៅកាន់ភពក្រហម(ភពអង្គារ)
ដោយគ្មានវិលត្រលប់មកផែនដីវិញនឹងកាត់បន្ថយការចំណាយប្រាក់យ៉ាងក្រាស់
ក្រែលសំរាប់បេសកម្មលើកដំបូងបង្អស់។ការបង្ហោះមនុស្សទៅកាន់ភពអង្គារដោយ
គ្មានវិលត្រលប់នេះនឹងតម្រូវចំណាយប្រាក់ប្រមាណប្រាំមួយពាន់លានដុល្លារ។
អ្នកណាក៏អាចដាក់ពាក្យជាបេក្ខជនបានដែរ។លក្ខខ័ណ្ឌតែមួយសំរាប់បេក្ខជនគឺ
ត្រូវតែមានអាយុ១៨ឆ្នាំឡើងហើយចេះនិយាយភាសាអង់គ្លេសបានគ្រប់គ្រាន់។
ក្រុមអ្នកស្ម័គ្រចិត្តទំាងបួននៃបេសកម្មដំបូងបង្អស់នឹងទៅដល់លើភពអង្គារក្នុងឆ្នំា
២០២៣បន្ទាប់ពីធ្វើដំណើរអស់រយៈពេលប្រាំពីរខែមក។
លោកBas Lansdorp ដែលជាអ្នកបង្កើតក្រុមបេសកម្មMars Oneបានពន្យល់
ប្រាប់ថានឹងមានការថតផ្សាយតាមទូរទស្សន៍លើផែនដី កាលណាពួកគេទៅដល់
លើភពអង្គារហើយប្រឹងប្រែងធ្វើនិគមកិច្ច។លោកបានមានប្រសាសន៍ថាក្រុម
បេសកម្មMars Oneរហូតមកដល់ពេលនេះបានទទួលសារអេឡិចត្រូនិចចំនួន
១០​០០០ច្បាប់ហើយដែលមានប្រភពមកពីប្រទេសនានាលើពិភពលោកជាង
១០០ប្រទេស។ក្រុមបេសកម្មMars Oneត្រូវការអ្នកស្ម័គ្រចិត្តទំាងអស់ចំនួន២៤
នាក់ឬគិតជាក្រុមគឺ៦ក្រុមដែលមួយក្រុមៗមានគ្នា៤នាក់ហើយនឹងត្រូវធ្វើដំណើរ
បន្តបន្ទាប់គ្នារវាងរយៈពេល២ឆ្នាំទៅកាន់ភពអង្គារចាប់ផ្ដើមក្នុងឆ្នំា២០២២។
ប្រភពព័ត៌មាន៖

http://mediatv.divertissement.sympatico.ca/television/mars-one

Advertisements

ពន្លឺជះអតីតកាលចូលក្នុងបច្ចុប្បន្នកាល

តារាវិទូCarl Saganបានមានប្រសាសន៍ថាសង្កេតមើលលំហមេឃគឺក្រលេក
មើលទៅក្រោយ ឆ្ពោះទៅអតីតកាល។គឺលោកចង់ប្រាប់យើងថាពន្លឺជា
ភ្នាក់ងារបញ្ជូនរូបភាពនៃអ្វីៗទំាងអស់មកកាន់ភ្នែករបស់យើងទើបបានជា
យើងមើលឃើញ។ឧទារហណ៍ថាខ្ញុំមើលមកអ្នកដែលស្ថិតនៅ៣០០ម ឆ្ងាយពីខ្ញុំ ។
រូបភាពរបស់អ្នកដែលខ្ញុំមើលឃើញនោះបានធ្វើដំណើរតាមពន្លឺមកដល់ភ្នែក
របស់ខ្ញុំដោយប្រើរយ‍‍‍ៈពេល=300m/300 000 000m/s=0.0 000 001s
(តាមរូបមន្ត៖d=vtដែលdជាចំងាយដែលពន្លឺត្រូវធ្វើដំណើរគិតជាm=ម៉ែត្រ,vជា
ល្បឿនរបស់ពន្លឺស្មើ300 000km/sហើយtជារយៈពេល(ពេលវេលា)ដែលពន្លឺត្រូវ
ធ្វើដំណើរគិតជាs=វិនាទី)។ដូច្នេះរូបភាពរបស់អ្នកដែលខ្ញុំមើលឃើញជារូបភាព
ដែលបានកន្លងទៅអស់រយៈពេល0.0 000 001s(០,០​០០០​០០១វិនាទី)មានន័យ
ថាជារូបភាពក្នុងអតីតកាល។ប៉ុន្តែដោយរយៈពេលនោះជារយៈពេលតូចល្អិតពេក
ទើបខ្ញុំឃើញរូបភាពរបស់អ្នកដូចជាភ្លាមៗតែម្ដង។ករណីនេះខុសពីល្បឿននៃសូរ
(340m/sក្នុងអាកាសនៅ15°c)ដូចក្នុងពេលដែលអ្នកបានឮសូរបុរសម្នាក់កាប់
ដើមឈើនៅឯវាលស្រែដោយមើលឃើញថាសូរមកដល់ត្រចៀកអ្នកក្រោយពីអ្នក
បានឃើញគាត់លើកពូថៅកាប់ដើមឈើ(មួយប៉ូក) គឺថារូបដែលអ្នកឃើញគាត់កាប់
ដើមឈើមួយប៉ូកនោះបានធ្វើដំណើរនូវល្បឿន300 000 000m/s រីឯសូរដែលអ្នក
បានឮនោះវិញវាធ្វើដំណើរមកកាន់អ្នកក្នុងល្បឿនតែ340m/sប៉ុណ្ណោះ។ល្បឿនខុស
គ្នាដូចមេឃនិងដីរវាងពន្លឺនិងសូរ នំាអោយអ្នកបានឃើញរូបភាព(ពេលពូថៅកំពុង
កាប់ដើមឈើ)មុនពេលអ្នកបានឮសូរ។ដើម្បីឃើញតួលេខច្បាស់យើងឧបមាថា
បុរសនោះស្ថិតនៅចំងាយ780mពីអ្នក ។អញ្ចឹង សូរ(មួយប៉ូក)ដែលគាត់
កាប់ដើមឈើនោះនឹងមកដល់ត្រចៀកអ្នកដោយប្រើរយៈពេល=780m៖340m/s=2s(២វិនាទី)។
រីឯពន្លឺដែលបញ្ជូនរូបគាត់មកដល់ភ្នែកអ្នកនឹងប្រើរយៈពេល=780m៖300 000 000m/s=
0.0 000 026s។ដូច្នេះយើងឃើញថា អ្នកនឹងឮសូរក្នុងរយៈពេល២វិនាទី ហើយ
នឹងឃើញរូបភាពក្នុងរយៈពេលតែ០,០ ០០០​០២៦វិនាទីប៉ុណ្ណោះគឺភ្លាមៗមិនរង់
ចាំដល់រយៈពេល២វិនាទីដើម្បីឮសូរនោះទេ ដូចក្នុងករណីអ្នកឃើញផ្លេករន្ទៈ
រួចហើយទើបឮសូរវាគ្រហឹមរំពងឡើង។
សូមរំលឹកថាសូរមិនអាចធ្វើដណើរក្នុងសុញ្ញកាសបានដូចពន្លឺទេ មានន័យថា
ក្នុងលំហដែលគ្មានអាកាសគឺសូរមិនអាចរត់ពីកន្លែងមួយទៅកន្លែងមួយទៀតបាន
ឡើយ។ឥឡូវយើងក្រលេកមើលទៅក្នុងអវកាស(លំហ)វិញ…ក្នុងពេលយប់
មេឃស្រឡះមានពន្លឺព្រះច័ន្ទ អ្នកនឹងឃើញព្រះច័ន្ទភ្លឺថ្លា និងហ្វូងផ្កាយទំាងឡាយ
គ្រប់ទិសទីក្នុងផ្ទៃមេឃរាត្រី។រូបភាពព្រះច័ន្ទដែលអ្នកកំពុងសំឡឹងមើលនោះរត់
មកដល់ភ្នែកអ្នកតែក្នុងរយ‍‍‍‍‍ៈពេលជាងមួយវិនាទីប៉ុណ្ណោះពីព្រោះព្រះច័ន្ទនៅឆ្ងាយ
ពីផែនដីប្រមាណជា384 000km។ឯរូបភាពនៃផ្កាយទំាងឡាយដែលចំាងពន្លឺមក
ដល់ផែនដីត្រូវចំណាយរយៈពេលពីជាង៤ឆ្នំាឡើងទៅរហូតដល់ទៅរាប់រយ រាប់
ពាន់…រាប់លាននិងរាប់ពាន់លានឆ្នំា។
ក្នុងពេលថ្ងៃ នាព្រឹកព្រលឹមស្រាងៗឬពេលល្ងាច អ្នកនឹងឃើញព្រះអាទិត្យក្រហម
នៅឯជើងមេឃ(សូមកុំគន់មើលព្រះអាទិត្យពេលរះខ្ពស់,ខ្លាចខូចភ្នែក)។នៅសែន
ឆ្ងាយជាងព្រះច័ន្ទពីផែនដីយើងគឺប្រមាណ150 000 000km,ព្រះអាទិត្យជះពន្លឺទំរំា
មកដល់ផែនដីត្រូវប្រើរយៈពេល8នាទី។ដូច្នេះ រូបភាពនៃព្រះអាទិត្យដែលអ្នកកំពុង
គន់មើលនោះ គឺជារូបភាពរបស់ព្រះអាទិត្យកាលពី៨នាទីកន្លងទៅ មិនមែនជា
រូបភាពភ្លាមៗដែលអ្នកកំពុងមើលឃើញនោះទេ។
ឥឡូវ អ្នកក្រលេកមើលទៅក្នុងលំហក្នុងពេលរាត្រីមានផ្ទៃមេឃស្រឡះ អ្នក
នឹងឃើញហ្វូងផ្កាយឬហ្គាឡាក់ស៊ីដ៏ច្រើនស្អេកស្កះក្នុងគ្រប់ទិសទី។ផ្កាយ
ដែលនៅជិតផែនដីជាងគឹបំផុតមានឈ្មោះថាProxima Centauri ត្រូវប្រើ
វរយ‍ៈពេល4,22ឆ្នាំទើបអាចបញ្ជូនពន្លឺរបស់ខ្លួនមកដល់ផែនដី។ដូច្នេះ ផ្កាយ
Proxima Centauriដែលអ្នកមើលឃើញក្នុងពេលនេះ(បច្ចុប្បន្នកាល)គឺ
ជារូបភាពរបស់ផ្កាយនោះកាលពីជាងបួនឆ្នំាកន្លងទៅ មិនមែនជារូបភាព
ឥឡូវនេះទេ(ឩបមាថាឥឡូវនេះProxima Centauriកំពុងផ្ទុះ ដូច្នេះ អ្នក
មិនទាន់មើលឃើញផ្កាយនេះកំពុងផ្ទុះនៅឡើយទេ គឺអ្នកត្រូវរង់ចំារយៈពេល
៤,២២ឆ្នំាសិន ទើបអាចមើលឃើញបាន ពីព្រោះរូបភាពដែលផ្កាយProxima
Centauriកំពុងផ្ទុះនឹងប្រើរយៈពេល៤,២២ឆ្នំា ទើបរត់មកដល់ផែនដី)។នៅ
ឆ្ងាយបន្តបន្ទាប់ជាងផ្កាយProxima Centauriមានផ្កាយBernardនៅឆ្ងាយ
5,9ឆ្នំាពន្លឺ,Laland21185នៅឆ្ងាយ8,3ឆ្នាំពន្លឺ,Sirus(A,B)នៅឆ្ងាយ8,6
ឆ្នំាពន្លឺ,ហ្គាឡាក់ស៊ីAndromèdeនៅឆ្ងាយ២,៥លានឆ្នំាពន្លឺ…។
មួយឆ្នំាពន្លឺគឺជាចំងាយដែលពន្លឺធ្វើដំណើរក្នុងអវកាសអស់រយៈពេលមួយឆ្នំា
គឺal=365x24x3600x300 000=9 500ពាន់លានគ.ម)។
តារាវិទ្យាបានប្រាប់ផងដែរថា តាមពិតពន្លឺរបស់ព្រះអាទិត្យ(ផ្កាយ)បានត្រូវ
ផលិតនៅឯស្នូលព្រះអាទិត្យដែលជាឡនុយក្លេអ៊ែរឯណោះ។អញ្ចឹង,បើគិតតំាង
ពីឡផលិតពន្លឺ(គ្រាប់ពន្លឺphotons)នោះមក ពន្លឺព្រះអាទិត្យមិនមែនចំណាយ
រយៈពេល៨នាទីទើបធ្វើដំណើរមកដល់ផែនដីទេ គឺត្រូវប្រើរយៈពេលដល់ទៅ
30 000(បីម៉ឺន)ឆ្នំា8នាទីឯណោះទើបមកដល់ផែនដី ដោយសារថាគ្រាប់ពន្លឺ
(photons)ដែលចាកចេញជាកំាពន្លឺgammaពីស្នូលព្រះអាទិត្យត្រូវប៉ះទង្គិចជា
មួយនឹងគ្រាប់ឧស្ម័ន(particules de gaz)ហើយរាល់ពេលប៉ះទង្គិចម្ដងៗ
គ្រាប់ពន្លឺត្រូវបាត់បង់ថាមពលហើយបំបែកខ្លួនជាគ្រាប់ពន្លឺ(photons)ផ្សេងទៀត។
លុះទំរាំមកដល់លើផ្ទៃព្រះអាទិត្យ គ្រាប់ពន្លឺត្រូវចំណាយពេលដល់ទៅ30 000ឆ្នំា
ហើយបន្តដំណើរមកដល់ផែនដីត្រូវបន្ថែមរយ៉‍ៈពេល៨នាទីទៀត។
រូបខាងក្រោមនេះ បង្ហាញពីការប៉ះទង្គិចរបស់ពន្លឺចាប់ពីស្នូលព្រះអាទិត្យមក
ខាងលើផ្ទៃព្រះអាទិត្យ ហើយបន្តដំណើររហូតដល់ផែនដី៖
pâques2013 037

តោះ,ទៅលេងអនាគតកាល!

ច្បាប់ទំនាញសាកលមិនត្រឹមតែមានឥទ្ធិពលទៅលើវត្ថុធាតុនិងពន្លឺប៉ុណ្ណោះ
ទេវាថែមទំាងមានឥទ្ធិពលទៅលើពេលវេលាផងដែរ។ដើម្បីបង្ហាញភស្តុតាង
នេះគេបានបង្កើតនាឡិកាដែលដើរទៀងទាត់ដ៏អស្ចារ្យបំផុតមួយនៅក្នុងឆ្នំា
១៩៦០គឺរយៈពេល៥ឆ្នំាក្រោយពីលោកAlbert Einstein អ្នកប្រាជ្ញរូបវិទ្យា
បានទទួលមរណភាពទៅហើយ។នាឡិការនោះបានផ្ទៀងផ្ទាត់សម្មតិកម្មរបស់
លោក យ៉ាងដូច្នេះ៖នៅឯជាន់លើបង្អស់នៃអាគារដ៏ខ្ពស់មួយ នាឡិកាដើរលឿន
ជាងនៅឯខាងជាន់ខាងក្រោមផ្ទាល់ដី។នោះ គឺជាឥទ្ធិពលនៃច្បាប់ទំនាញដែល
ពន្យឺតពេលវេលា នៅជាន់ខាងក្រោមផ្ទាល់ដី ច្រើនជាងនៅឯជាន់លើបំផុត
នៃអាគារ។តើអ្នកយល់យ៉ាងណាដែរចំពោះសម្មតិកម្មនេះ?ឥទ្ធិពលនោះវា
មិនប៉ុន្មានទេ នៅលើភពផែនដី។ប៉ុន្តែប្រសិនជានៅលើភពផ្សេងមួយធំជាង
ផែនដីហើយមានទំនាញខ្លំាងជាង យើងនឹងឃើញថានាឡិកានោះនឹងដើរ
កាន់តែយឺតខ្លំាងជាងនៅលើផែនដីទៅទៀត។ចុះ ប្រសិនបើទំនាញនោះខ្លំាង
រកទីបំផុតគ្មានគឺដល់អនន្តដូចជានៅក្នុងរូងខ្មៅនៃអវកាស តើពេលវេលានឹង
ទៅជាយ៉ាងណា?ពេលវេលានឹងប្រែប្រួលយ៉ាងសម្បើម។ ចាប់ផ្ដើមតំាងពីមាត់
រូងខ្មៅទៅរហូតដល់ខាងក្នុងរូងខ្មៅ អ្នកនឹងឃើញថាពេលវេលាដើរយឺតមែនទែន
(ធៀបទៅនឹងពេលវេលានៅផែនដី)គឺថារយៈពេលតែមួយវិនាទីប៉ុណ្ណោះអាចស្មើ
នឹងរយៈពេលមួយនាទី,មួយម៉ោង,មួយថ្ងៃ,មួយខែ មួយឆ្នំា…នៅលើផែនដី ។
ប៉ុន្តែ នៅក្នុងរូងខ្មៅពេលវេលានឹងកាន់តែដើរយឺតខ្លំាងរហូតទាល់តែឈប់មាន
(កុំភ្លេច៖ពេលវេលាឈប់មានឬរលាយបាត់ក៏មកពីលំហក្នុងរូងខ្មៅឈប់មានដែរ)។
ប្រសិនជាអ្នកអាចចេញផុតពីពេលវេលានិងលំហដូចក្នុងរូងខ្មៅនោះ ជីវិតអ្នកដូចចូល
មកក្នុងអនាគតកាលខាងមុខយ៉ាងឆ្ងាយ ហើយអាចឃើញសត្វលោក   ​ភព និងផ្កាយ
ទំាងឡាយដែលចេះតែកើត ចាស់ ឈឺ ​ស្លាប់ជាបន្តបន្ទាប់គ្នាតទៅមុខជានិច្ច។
មានផ្លូវមួយទៀតដែលអាចនំាទៅកាន់អនាគតកាលបាន៖ប្រសិនជាមានយានអវកាស
មួយដឹកនំាអ្នកក្នុងល្បឿននៃពន្លឺ ហើយការធ្វើដំណើរក្នុងយាននេះគ្មានឩបសគ្គអ្វី
ទេ គឺអ្នកកំពុងធ្វើដំណើរទៅកាន់អនាគតកាលហើយ!យានជំនិ‍‍‍ៈអវកាសរបស់
អ្នកដែលហោះនូវល្បឿននៃពន្លឺនោះ គឺកំពុងបុកទំលុះផ្ទៃអវកាស(ខួងទៅជារូងខ្មៅ)
ហើយជ្រែកចូលទៅក្នុងអនាគតកាលតែមួយឆ្នំាឬពីរឆ្នំា(ផ្ទៀងមើលទ្រនិចនាឡិកា
ដែលអ្នកពាក់នៅកដៃរបស់អ្នកឃើញថាដើរដូចធម្មតា ប៉ុន្តែកាន់តែយឺតជាទីបំផុតបើ
ធៀបទៅនឹងពេលវេលានៅលើផែនដី) រហូតឃើញថាមួយម៉ោងឬមួយនាទីយូរដូចជា
មួយឆ្នំាផែនដីអញ្ចឹង!លុះពេលវិលត្រលប់មកផែនដីវិញ,អ្នកនឹងបានមកចាប់ថើប
ចៅទួត ចៅលា…របស់អ្នកទំាងអស់។ឯរូបអ្នកនៅវ័យដូចដើមគឺដូចនៅពេលអ្នករៀប
ចាកចេញដំណើរក្នុងយានអវកាសដែលហោះស្មើឬសឹងស្មើល្បឿនពន្លឺ(300 000km/s)នោះ។

អត្ថបទ អវកាសនិងពេលវេលា៖
https://sambatt.wordpress.com/2013/03/03/
អត្ថបទ អ្វីមួយអាចរលាយជាសូន្យបាន៖
https://sambatt.wordpress.com/2012/10/06/
អត្ថបទ កើត=ស្លាប់៖
https://sambatt.wordpress.com/2010/12/03/
អត្ថបទ ឯណាបច្ចុប្បន្នកាល?៖
https://sambatt.wordpress.com/2011/03/11/
អត្ថបទ ជឿឬមិនជឿ ការពិតនៅតែជាការពិត៖
https://sambatt.wordpress.com/2011/11/06/

អវកាសនិងពេលវេលា

អវកាសគឺលំហ រីឯពេលវេលាគឺចំនួននៃចលនារបស់ភពឬវត្ថុ។ប៉ុន្តែពេលវេលា
គ្រាន់តែមានឡើងដោយការសន្មត់របស់់មនុស្សប៉ុណ្ណោះ ពីព្រោះមនុស្ស
សន្មត់វាជាចំនួនចលនានៃភពដូចជាថាចលនានៃផែនដីវិលមួយជុំវិញខ្លួនឯង
រាប់ថាមួយថ្ងៃហើយមួយជុំវិញព្រះអាទិត្យរាប់ថាមួយឆ្នំាគឺមួយឆ្នំាផែនដី។ប្រសិន
ជាយើងនៅលើភពអង្គារដែលវិលជុំវិញខ្លួនឯងមួយជុំស្មើនឹងមួយថ្ងៃដែរនោះ
(២៤,៦៣ម៉ោង) ត្រូវវិលជុំវិញព្រះអាទិត្យមួយជុំដោយប្រើរយៈពេលជិតពីរឆ្នំា
ផែនដី(៦៨៧ថ្ងៃ)។ដូច្នេះ យើងឃើញថាមនុស្សយកផែនដីជាគោល
ដើម្បីវាស់ពេលវេលា ។
ពេលវេលាមានមកពីការសន្មត់ ព្រោះមនុស្សជាអ្នកកំណត់វាទៅតាម
ចលនាវិលជុំវិញខ្លួនឯងនិងជុំវិញព្រះអាទិត្យរបស់់ភពផែនដី ។សមដូច
គំនិតយល់ឃើញរបស់ទស្សនវិទូឥណ្ឌាម្នាក់គឺលោកPatanjaliក្នុង
សតវត្សទី២នៃគ.ស បានពោលថាអតីតកាល បច្ចុប្បន្នកាលនិងអនាគតកាល
មិនមានឡើយ។អ្វីទំាងអស់ស្ថិតនៅក្នុងខណៈជាមួយគ្នា(passé,présent
et futurn’existent pas.Tout arrive au même instant.)។
បើអញ្ចឹង មានតែអវកាស(លំហ)ទេដែលមាន?ដូចដែលយើងគ្រប់់គ្នា
ឃើញជាក់់នឹងភ្នែកស្រាប់់ហើយនោះ គឺថាគ្រប់់ភពឬវត្ថុធាតុមានវត្តមាន
ក៏ដោយសារមានលំហដែលខ្លួនអាចតំាងទីនៅហើយអាចធ្វើចលនាបាន។
បើគ្មានលំហនោះភពឬវត្ថុទំាងឡាយនឹងគ្មានវត្តមានឡើយព្រោះគ្មាន
ទី(ចំហ)សំរាប់តំាងនៅ។ទោះបីយ៉ាងណា បើតាមតារាវិទូ Carl Sagan
បានមានប្រសាសន៍ថា៖អវកាសនិងពេលវេលាមិនអាចបំបែក
ពីគ្នាបានឡើយ។គន់មើលលំហមេឃ គឺងាកមើលទៅក្រោយ,ទៅអតីតកាល។
(Espace et temps sont indissociables.Observer l’espace,
c’est regarder en arrière,ver le passé.)។គឺថាមិនអាចមានលំហ
ដែលគ្មានពេលវេលាហើយមិនអាចមានពេលវេលាដែលគ្មានលំហឡើយ ។
លំហ គឹត្រូវមានអ្វីមួយ ដែលចំាបាច់់ត្រូវតែមានចលនា(គ្មានវត្ថុណា
ក្នុងសាកលលោកនេះដែលមិនធ្វើចលនាឡើយ៖ផែនដីធ្វើចលនាជុំវិញ
ខ្លួនឯង និងជុំវិញព្រះអាទិត្យ ។ឯចំណែកព្រះអាទិត្យក៏ធ្វើចលនាដែរគឺ
វិលជុំវិញខ្លួនឯងហើយវិលជុំវិញស្នូលហ្គាឡាក់់ស៊ីមហាវិថីទឹកដោះ
ហើយហ្គាឡាក់ស៊ីមហាវិថីទឹកដោះដូចហ្គាឡាក់ស៊ីរាប់ពាន់់លាន
ដទៃទៀតដែរ ធ្វើដំណើរកាន់តែឃ្លាតពីគ្នាហើយជ្រៅទៅៗក្នុងលំហ
សាកលលោកដែលចាប់កំណើតមកពីបន្ទុះBig Bang តំាងពីរយៈកាល
ប្រមាណ១៥ពាន់លានឆ្នាំកន្លងទៅ។ដូច្នេះ យើងឃើញថាក្នុងសាកលោក
អ្វីៗទំាងអស់ត្រូវតែមានចលនាឬកំរើកដោយសារតែវត្តមាននៃអវកាស
នេះឯង។ឯចំណែកពេលវេលាអាចសន្មត់ដូចជាស្រមោលនៃចលនាទៅចុះ
ដូចជាស្រមោលយើងអន្ទោលតាមប្រាណយើងចឹងដែរ។ទោះយ៉ាងណាក្ដី
លំហនិងពេលវេលាគឺដូចជាអ្វីទទេសុទ្ធសាធ ប្រសិនជាគ្មានភព,ធូលី និង
ឧស្ម័នក្នុងសាកលោកទំាងមូលទេនោះ។តាមទ្រឹស្ដីវិទ្យាសាស្រ្តថា
សាកលលោកបានចាប់់ផ្ដើមពីបន្ទុះBig Bangដែលខណៈមុនផ្ទុះ មិនមាន
លំហនិងពេលវេលាឡើយគឺថាលំហ=0.000 m³រីឯពេលវេលា=0.00 sec។
(គួរអោយឆ្ងល់ណាស់ បើដំបូងឡើយគ្មានលំហ តើមានអ្វីទៅ?តើអ្វីមួយអាច
ផ្ទុះបានដែរ បើគ្មានលំហ?ពេលកំពុងផ្ទុះBig Bang,តើមានអ្វីនៅហ៊ុំព័ទ្ធ
ជុំវិញBig Bang?។រួចហើយដោយសារបន្ទុះBig Bang ក៏ចាប់់ផ្ដើមពង្រីកលំហ
ដោយវត្តមាននៃលោកធាតុដែលចាប់់ផ្ដើមមានចលនាឡើង នំាអោយ
ពេលវេលាក៏ចាប់់កំណើតឡើងដែរ។យោងតាមទ្រឹស្ដីរបស់់អ្នករូបវិទ្យាគឺលោក
Albert Einsteinសាកលលោកយើងនេះស្ថិតនៅក្នុងអវកាសដែលមានបួន
ទំហំ(4dimensions=3D+temps,ហៅថាespace-temps)ដែលបង្ហាញយើង
អោយស្គាល់់ទ្រឹស្ដីនៃរឺឡាទីវិតេ ហ៊្សេណេរ៉ាល់(relativité générale)
ដែលបោះពុម្ពផ្សាយក្នុងឆ្នំា១៩១៥។
ចំពោះលោកEinstein លំហគឺដូចជាអ្វីមួយដែលមិនមែនទទេឡើយបានន័យ
ថាវាជាអ្វីមួយដែលមើលពុំឃើញប៉ុន្តែអាចស្រុតឬខូចទ្រង់់ទ្រាយបានដោយសារ
វត្តមាននៃវត្ថុធាតុ។ដើម្បីយល់់ពីគំនិតនេះ យើងគ្រាន់តែគិតថាវាជាពូកគ្រែ
មួយដែលគេដាក់់បាល់់ទំហំចំរុះមួយចំនួនហើយពូកនោះវាស្រុតរាក់់ឬជ្រៅ
ដោយសារបាល់់ទំាងនោះមានទំហំនិងទំងន់់ខុសៗគ្នា បានន័យថាបាល់នីមួយៗ
ស្រុតលើពូកអាស្រ័យដោយទំហំនិងទំងន់របស់់វា ហើយទីស្រុតនោះដូចជា
ក្រហូងមានបាតរាក់់មួយ។ប្រសិនជាមានបាល់តូចណាមួយមកក្បែរក្រហូង
នោះ វានឹងរមៀលចូលទៅក្នុងក្រហូងនោះភ្លាមគ្មានបង្អង់ឡើយ។នេះហើយ
គឺជាច្បាប់នៃទំនាញរបស់ភពនីមួយៗក្នុងសាកលលោកយើងនេះ។នៅក្បែរ
ទីជុំវិញនៃម៉ាស់ធំៗ,espace-temps(លំហ-ពេលវេលា)ត្រូវខូង(ផត)ខ្លំាង
ហើយមានឥទ្ធិពលលើចលនានៃម៉ាស់់តូចៗដែលនៅជុំវិញព្រមទំាងពេលវេលា
ផងដែរ។ក្រហូងវានឹងកាន់់តែជ្រៅកាលណាបាល់លើពូកកាន់់តែធ្ងន់់ទៅៗ។
ប្រសិនជាបាល់់នោះ ធ្ងន់់ខ្លាំងពេកវានឹងទំលុះពូកនំាអោយបានជាអណ្ដូង(ប្រហោង)
ខ្មៅមួយដែលគ្មានបាត ឯបាល់នោះក៏បាត់់ស្រមោលទៅដែរ ។នេះគឺជាអាថ៌កំបំាង
ដ៏ធំមួយរបស់់ធម្មជាតិ។ប៉ុន្តែចំពោះលំហ(អវកាស)វិញ គឺបាល់់មិនមែននៅ
លើពូកទេគឺត្រូវនៅក្នុងពូក បានន័យថានៅក្នុងលំហហើយអណ្ដែតដោយធ្វើ
ចលនាប្រៀបដូចជាត្រីហែលក្នុងទឹក មិនដែលហែលលើទឹកឡើយ។ចំពោះ
ត្រី,ទឹកគឺជាលំហដែលទ្រទ្រង់វត្តមាននិងចលនារបស់់វា ក៏ដូចជាលំហ
ដែលទ្រទ្រង់វត្តមាននិងចលនានៃផ្កាយនានាក្នុងសាកលលោកដូច្នោះដែរ។
ជាការអស្ចារ្យណាស់់ ដែលមិនដូចជាការគិតស្មានថាលំហគ្រាន់់តែជាលំហ
ទទេសុទ្ធសាធនោះ ប៉ុន្តែវាជាអ្វីមួយយ៉ាងដែលយើងមើលមិនឃើញ ហើយ
អាចទំលុះជាប្រហោងខ្មៅបានដោយចលនាជាគំនួចនៃផ្កាយមួយដែលមានទំងន់់
និងកំដៅដល់់អនន្តហើយដែលស្រូបលោកធាតុនានានិងពន្លឺក្នុងបរិវេណ
យ៉ាងត្របាញ់។តារាវិទូគិតថាគំនួចត្របាញ់នេះគឺជារន្ធ(ខ្យល់់)មួយនំាចេញទៅ
កន្លែងផ្សេងក្នុងសាកលលោកនេះឬក៏លំហរបស់សាកលលោកមួយទៀត។



អត្ថបទ អ្វីមួយអាចរលាយជាសូន្យបាន៖
https://sambatt.wordpress.com/2012/10/06/
អត្ថបទ Stephen Hawkingថាព្រះមិនបានបង្កើតសាកលលោកទេ៖
https://sambatt.wordpress.com/2010/09/03/
អត្ថបទ ឯណាបច្ចុប្បន្នកាល?៖
https://sambatt.wordpress.com/2011/03/11/
អត្ថបទ ជឿឬមិនជឿ?ការពិតនៅតែជាការពិត៖
https://sambatt.wordpress.com/2011/11/06/

អ្វីមួយអាចរលាយជាសូន្យបាន

នៅក្នុងអត្ថបទមួយដែលខ្ញុំបានសរសេរដោយដាក់់ចំណងជើងថា
Stephen Hawking ថាព្រះមិនបានបង្កើតសាកលលោកទេ
( https://sambatt.wordpress.com/2010/09/03/ ), ខ្ញុំបាន អះអាងថាអ្វីទំាងអស់់មិនអាចរលាយជាសូន្យបានទេ ដោយសារថា នេះ
ជាច្បាប់់រក្សារទុកវត្ថុធាតុ(La loi de la conservation de la
matière។ឧទាហរណ៍ថា អ្នកដុតក្រដាស់់មួយសន្លឹក វានឹងឆេះទៅ ជាផ្សែង
ជាផេះអស់់គ្មានសល់់ ប៉ុន្តែម៉ាសរបស់់វាគ្មានរលាយបាត់់ទៅណាទេ ព្រោះថានោះគ្រាន់តែការបំផ្លែងវត្ថុធាតុប៉ុណ្ណោះ បានន័យថា ម៉ាសរបស់់វា មិនអាចរលាយបាត់់ជាសូន្យបានឡើយ។ ទស្សនវិទូក្រិកម្នាក់់គឺលោកDémocrite ប្រហែលជាអ្នកនំាអោយមាន គំហើញខាងលើនេះ ព្រោះលោកបានអះអាងថា
Rien ne naît de néant ,ni ne​ retourne au néant​ដែលប្រែថា គ្មានអ្វីកើតមកចេញមកពីភាព ទទេ ហើយក៏គ្មានអ្វីវិលត្រលប់់ទៅភាពទទេដែរ។
ប៉ុន្តែពេលនេះ អ្នកវិទ្យាសាស្រ្ត បានអះអាងថាវត្ថុធាតុមួយប៉ះនឹងវត្ថុធាតុបដិបក្ខ
របស់់ខ្លួននឹងរលាយបាត់់សូន្យ ឈឹង(s’annihiler)ដោយសារថាវត្ថុធាតុទំាង
ពីរមានកំលាំងធាតុផ្ទុយគ្នា ហើយការលាយបាត់់រូបនេះគឺបញ្ចេញនូវពន្លឺផ្លេក
មួយដូចជាពន្លឺផ្លេកបន្ទោរអញ្ចឹង។ ដូចក្នុងផលបូកគណិតដែរ គឺសូន្យជា
លទ្ធផលបានមកពីចំនួនមួយសងនឹង ចំនួនមួយនោះខ្លួនឯង ។ឧទាហរណ៍
+1-1 =0 ឬក៏ថា(+1) + (-1)=0។នៅក្នុង បាតុភូតធម្មជាតិ ក៏ដូច្នោះដែរ
ឧទាហរណ៍ថាអេឡេចត្រុង មួយប៉ះទង្គិចជាមួយ ប៉ូស៊ីត្រុង(គូបដិបក្ខរបស់់ខ្លួន) នឹងរលាយបាត់់ទំាងអេឡេចត្រុងនិងប៉ូស៊ីត្រុង ពីព្រោះវត្ថុទំាងពីរនេះមានកំលំាងធាតុ
ផ្ទុយពីគ្នា គឺមានម៉ាសផ្ទុយគ្នា ដែលអាចអោយ ម៉ាស់់ពីរគឺម៉ាស់់វិជ្ជមាននិងម៉ាស់់
អវិជ្ជមានលុបបំបាត់់គ្នាពេលប៉ះទង្គិចគ្នា។ ម្យ៉ាងទៀត អំពីរឿងដើមកំណើតនៃបន្ទុះ
Big Bangទំនងជាកើតឡើងដោយវត្ថុធាតុមានម៉ាសវិជ្ជមាននិងអវិជ្ជមាន
ក្នុងបរិមាណស្មើគ្នាដែលប្រមូលផ្ដុំគ្នា បង្កើតជាពន្លឺហើយនិងកំដៅដល់់១០
ស្វ័យគុណ២៨ អង្សារ K(Kelvin)រួចហើយ បីនាទីក្រោយមក សីតុណ្ហភាព
បានធ្លាក់់ចុះមកត្រឹម១០ស្វ័យគុណ៩ អង្សារ K ទើបសាកលលោកមានសភាព
ស្ងប់់ពោរពេញទៅដោយចុណ្ណភាគមានលំនឹង ហើយមានចំនួនតិចជាងមុន ដោយសារចុណ្ណភាគអវិជ្ជមាននិងវិជ្ជមានបាន លុបបំបាត់់គ្នាសឹងតែទំាងអស់់ សល់់សាកលោកសព្វថ្ងៃដែលទទូលបានជា លទ្ធផល។លទ្ធផលដ៏ដួចស្ដើង
នេះកើតចេញមកពីចុណ្ណភាគBoxon X និង Boxon anti-X លុបបំបាត់់គ្នា
មិនអស់់ក៏ មានសាកលលោកយើងនេះទៅ។ ប្រសិនជាBoxon Xនិង Boxon
anti-Xលុបបំបាត់់គ្នាអស់់ នោះសាកលលោក យើងនឹងគ្មានអ្វីទំាងអស់់ បាន
ន័យថា ទទេស្អាត។ប៉ុន្តែ មិនដូច្នោះទេ, Boxon X និងBoxon anti-X មិនអាចលុបបំបាត់់គ្នាទៅវិញទៅមកអស់់ឡើយ។Boxon X និងBoxon anti-X
គឺជាចុណ្ណភាគ(លោកធាតុ)ធ្ងន់់ជាងគេទំាងអស់់ ហើយដែល អាចបង្កើតបានតែ
ក្នុងសីតុណ្ហភាពខ្ពស់់បំផុត។នៅពេលដែលសាកលលោកថមថយកំដៅ ចុណ្ណភាគ
ទំាងពីរបាត់់បង់់លំនឹង ហើយក៏បំបែកខ្លួនជាចុណ្ណភាគតូច ហើយស្រាលគឺទៅជា
quarksនិង leptons ។ប៉ុន្តែសំរាប់់ 100 000 000 quarks​និង​leptons,
ចុណ្ណភាគបដិបក្ខ ចំនួន99 999 999ប៉ុណ្ណោះ ត្រូវបានបង្កើតឡើង។បរិមាណនៅ
សល់់ដ៏ស្ដួចស្ដើងបន្ទាប់់ពីការលុបបំបាត់់គ្នា នោះ បានប្រមូលផ្ដុំគ្នា ហើយសាងបាន
ជាសាកលលោកយើងសព្វថ្ងៃនេះ។ តារាវិទូ បានពិចារណាថា ដើមកំណើត
សាកលលោកត្រូវបានបង្កើតឡើងដោយ ថាមពល ដែលមិនដឹងចេញមកពីណា
ប៉ុន្តែ ថាមពលនោះទំនងកើតឡើង ដោយសារវត្តមាននៃចុណ្ណភាគពីរប្រភេទដែល
មានម៉ាសកំលាំងធាតុផុ្ទយគ្នាមក នៅផ្ដុំគ្នាគឺថាថាមពលនៃចុណ្ណភាគវិជ្ជមាន សងនឹងថាមពលចុណ្ណភាគអវិជ្ជមាន ស្មើនឹងសូន្យ (ថាមពលសរុបស្មើនឹងសូន្យ)។
ដូច្នេះ ឃើញថា ពុំមានអ្វីមួយកើត មកបានពីភាពទទេសុទ្ធនោះឡើយ។ដើម្បីបំភ្លឺ
គំនិតនេះ យើងគ្រាន់់តែស្រមៃថា អ្នកគ្មានលុយសោះ ហើយអ្នកចង់់មានលុយ។
តើធ្វើយ៉ាងម៉េចទើបមានលុយ?(យើងអត់់និយាយពី ការធ្វើការងារ ឬលួចប្លន់់អីទេ)។
ចំលើយដែលមានគឺ ខ្ចីលុយពីធនាគារ។បើអ្នកខ្ចីលុយ10 000ដុល្លារពីធនាគារទៅ
រកស៊ី គឺអ្នកត្រូវធ្វើ យ៉ាងម៉េច អោយបានចំណេញ គឺរកអោយបានលើសប្រាក់់
10 000ដុល្លារដែល អ្នកបានខ្ចីពីធនាគារនោះ ទើបអ្នកអាចរួចការជំពាក់់បំណុល
ហើយបង្កបង្កើត ដើមទុនរកស៊ី និងធ្វើគំរោងការផ្សេងៗរបស់់អ្នកក្នុងពេលខាង
មុខបាន។ អ្នកវិទ្យាសាស្រ្តនិងតារាវិទូ មានគំហើញដូចនេះ ជាមួយរបកគំហើញនៃ ចុណ្ណភាគនិងចុណ្ណភាគបដិបក្ខ ដែលជាអ្នកកសាងលោកយើងនេះ ។ប៉ុន្តែនៅ មានចំងល់់មួយថាតើចុណ្ណភាគទំាងពីរកើតចេញមកពីណា ?បើនៅពេលដែល ដើមឡើយគ្មានអ្វីទំាងអស់។ប៉ុន្តែគេយល់់ឃើញថាអ្វីៗទំាងអស់់សុទ្ធតែមាន ដើមកំណើតដែលពិតជាមានអ្វីមួយនៅខាងដើមបង្អស់់ជាអ្នកបង្កឡើង។ពួកគេ ទាល់់ប្រាជ្ញាចំពោះតែសំណួរមួយនេះទេគឺថាតើមានអ្វីទៅមុនBig Bang?ដូច្នេះ
ពួកគេក៏មិនដឹងថាតើBig Bangកើតចេញពីណាដែរ ។ចំណែកសាសនាមួយចំនួន មានជំនឿថាព្រះជាអ្នកបង្កើតសាកលលោកទំាងមូល។មានតារាវិទូម្នាក់់បាន ចោទសំណួរមួយថាតើព្រះកើតមកពីណា?ចំពោះរឿងនេះ សាសនាបានផ្ដល់់ ចំលើយថាព្រះពុំមានដើមកំណើតទេ ពីព្រោះព្រះអង្គមិនស្ថិតនៅក្នុងលំហនិង ពេលវេលាជាមួយសត្វលោកឡើយ។អ្វីទំាងឡាយណាស្ថិតនៅក្នុងលំហនិង ពេលវេលាគឺមានដើមកំណើត ផ្ទុយពីអ្វីដែលនៅខាងក្រៅ ដែលនឹងមិនចេះ កើតនិងស្លាប់់ឡើយ។ប្រសិនជាសាកលលោកចាប់់កំណើតមកពីបន្ទុះBig Bang
មែននោះ Big Bangពិតមានអ្វីមួយផ្ដល់់កំណើតអោយពីព្រោះមិនអាចមានអ្វីមួយ កើតចេញបានពីភាពទទេឡើយ។មានតារាវិទូខ្លះបានមានជំនឿថាសាកលលោក
បច្ចុប្បន្ន គឺជាសាកលលោកទី៥ដែលបានកើតមកពីសាកលលោកដែលបានស្លាប់់
ទៅជាបន្ទុះBig Crunchដែលបានប្រមូលកាកសំណល់់នៃសាកលលោកមុន មកបង្កើតជាសាកលលោកមួយថ្មីទៀត។នេះបានសេចក្ដីថា សាកលលោក បច្ចុប្បន្នបានចាប់់ជាតិជាលើកទី៥រាប់់ពីកំណើតដំបូងបង្អស់់ដែលនៅតែជា ចំងល់់អំពីថាតើសាកលលោកចាប់់កំណើតមកពីណាដើមដំបូង ហើយដោយ សារអ្វី?
ត្រង់់ចំណុចនេះ តារាសាស្រ្តប្រាប់់ថាផលបូកសរុបនៃថាមពលរបស់់សាកលលោក
ទំាងមូលស្មើនឹងសូន្យ​ហើយថាសាកលលោកបែកចេញជាសាកលលោកពីរប្រភេទ គឺមួយជាសាកលលោកវិជ្ជមាន(សាកលយើង)និងមួយទៀត គឺសាកលោកអវិជ្ជមាន
ដែលស្ថិតនៅដាច់់ដោយឡែកពីសាកលលោកយើង កំណត់់ដោយព្រំដែនដែលមាន
លោកធាតុវិជ្ជមាននិងអវិជ្ជមានប៉ះគ្នាចេញ ជាភ្លើងភ្លែតៗ ។សព្វថ្ងៃ អ្នកវិទ្យាសាស្រ្ត
កំពុងស្វែងរកព្រំដែននេះដែលគេ ជឿថាមានពិត ពីព្រោះលោកធាតុអវិជ្ជមាន
ឬវត្ថុធាតុប្រឆាំងលោកធាតុ (Anti-matière)ជាគូនឹងលោកធាតុវិជ្ជមានហើយ
ជាក់់ស្ដែងគេបានរក ឃើញមានគូវត្ថុធាតុដូចជាélectron-positron,
proton-antiproton, quark-antiquark…។ដូច្នេះហើយ តារាវិទូចេះ
តែមានជំនឿថាមាន សាកលលោកអវិជ្ជមានឬសាកលលោកជាគូប្រឆាំងនឹង
សាកលោកយើង (anti-Univers)ទោះបីមិនដឹងនៅទីណាឬមិនអាចរក
ឃើញក្ដី។សាកល លោកអវិជ្ជមាននោះត្រូវតែនៅដាច់់ដោយឡែកពីសាកលលោក
យើងទោះ ជានៅឆ្ងាយយ៉ាងណាក្ដី ។បើមិនដូច្នោះទេនឹងមានការប៉ះទង្គិចគ្នា
ហើយលុប បំបាត់់គ្នាទៅវិញទៅមកមិនខាន(s’annihiler)។សព្វថ្ងៃ តារាវិទូ
ទំាងឡាយ ក្នុងលោកកំពុងស្វែងរកសាកលលោកអវិជ្ជមានដែល អាចមានពិត
យោង តាមតារាវិទូ Stephen Hawkingដែលបានសរសេរនៅក្នុងសៀវភៅ
មួយរបស់់ លោកដែលមានចំណងជើងថា Une brève histoire​du temps (ប្រវត្តិសង្ខេបនៃពេលវេលា)ត្រង់់ទំព័រ៨៨-៨៩ដូចខាងក្រោមនេះ៖ La découverte
du positron en 1932 confirma la théorie de​ Dirac​ et lui valut
de recevoir ​le prix ​Nobel ​en 1933. Nous savons aujourd’hui​
que ​toute particule a son anti-particule ​avec​​​laquelle ​elle
peut​​s’annihiler. (Dans​le cas des particules​​supports-de-force,
les​ anti-particules​​sont anti-mondes et des ​anti-gens faits​​
d’anti-particules.​Cependant si vous rencontrez votre anti-vous,
ne lui ​serrez pas ​la main​! ​Vous disparaîtriez​​tous ​les ​deux
dans un ​grand ​éclair ​de lumière. ដែលប្រែដូចតទៅនេះថា៖
របកគំហើញនៃប៉ូស៊ីត្រុង(គូបដិបក្ខរបស់់អេឡេចត្រុង) ក្នុងឆ្នាំ១៩៣២បង្ហាញ
អោយឃើញជាក់់ស្ដែងលើទ្រឹស្ដីរបស់់លោក Diracហើយ ដែលនំាអោយលោក
បានទទួលនូវរង្វាន់់ណូបែល(Nobel)នៅក្នងឆ្នំា១៩៣៣។ សព្វថ្ងៃនេះយើងដឹងថា
គ្រប់់ចុណ្ណភាគ(particule)ទំាងអស់់វាមានចុណ្ណភាគ បដិបក្ខ(anti-particule
)ដែលលុបបំបាត់់(ធ្វើអោយរលាយទៅជាសូន្យ) គ្នានឹងគ្នាបាន។(ក្នុងករណីនៃ
ចុណ្ណភាគទ្រទ្រង់់កំលំាង,ចុណ្ណភាគបដិបក្ខគឺវា ដូចតែចុណ្ណភាគខ្លួនវាហ្នឹង)។ប្រហែលជាអាចមានសាកលលោកបដិបក្ខ,មនុស្សបដិបក្ខដែលផ្សំផ្គុំឡើង
ដោយចុណ្ណភាគបដិបក្ខ។ប៉ុន្តែ ប្រសិនជាអ្នកជួបគូបដិបក្ខរបស់់អ្នក​សូមកុំចាប់់ដៃ
គាត់់!មិនចឹងទេ អ្នកទំាងពីរនឹងរលាយបាត់់ខ្លួន ក្នុងផ្លេកពន្លឺដ៏ធំមួយ។

«ទោះបីយ៉ាងណា វាក៏នឹងបានក្លាយជាពន្លឺដែរ។វាមិនរលាយ ជាសូន្យនោះទេ។
ប៉ុន្តែ នៅមានចំងល់់មួយទៀតចោទឡើង៖តើពន្លឺជាអ្វី?តាមទ្រឹស្ដី រូបវិទ្យា,ពន្លឺគឺជា
ចុណ្ណភាគផង និងជារលកផងបានន័យថាជារូបធាតុនិង អរូបធាតុ
matériel et immatérielព្រោះវាជាphotons(ចុណ្ណភាគនៃពន្លឺ) ផងនិង
ondes(រលក)ផង។ប៉ុន្តែ ពន្លឺត្រូវតែកើតចេញមកពីវត្ថុធាតុ ដែលជា
អ្នកបង្កើតវាឡើង។ពន្លឺ ត្រូវតែកើតចេញពីប្រភពណាមួយ ទោះជាប្រភព នោះជា
រូបធាតុក្ដី អរូបធាតុក្ដី(ដូចជារូបខ្មោច ឬទេវតា ជាពន្លឺដែលសំដែងអោយ មនុស្ស
ម្នាក់ណាបានឃើញ ដែលភាសាបារាំងហៅថា apparitions នោះ»។

អត្ថបទទាក់់ទង ដែលមានចំណងជើងថា កើត=ស្លាប់់៖
https://sambatt.wordpress.com/2010/12/03/

ឯណាបច្ចុប្បន្នកាល?

ពេលវេលាបែងជាបីកាលគឺ អតីតកាល បច្ចុប្បន្នកាល និងអនាគតកាល។
អតីតកាលបាន ដល់់ពេលវេលាដែលកន្លងហួសទៅហើយ ដូចជា ថ្ងៃម្សិលមិញ
សប្ដាហ៍មុន ឆ្នំាមុន។ បច្ចុប្បន្នកាលបានដល់់ពេលវេលាដែលកំពុងប្រព្រឹត្ត ឬកន្លង
ទៅដូចជាឥឡូវនេះ ថ្ងៃនេះ ពេលនេះជាដើម។ ចំណែកឯ អនាគតកាល បានដល់់
ពេលវេលាដែលនឹងមកដល់់គឺពេលវេលា ដែលនៅខាងមុខ។ក៏ប៉ុន្តែ ពាក្យ
បច្ចុប្បន្នកាល ដែលគេអាចហៅម្យ៉ាងទៀតថា សព្វថ្ងៃឬសម័យបច្ចុប្បន្ននោះ
គ្របដណ្ដប់់លើពេលវេលាដែលទើបកន្លងទៅថ្មីៗ និងពេលវេលាដ៏ខ្លីខាងមុខផងដែរ ។
ក៏ប៉ុន្តែ បើយើង ពន្យល់់ពាក្យ បច្ចុប្បន្នកាលថា ជាពេលវេលាដែលកំពុងប្រព្រឹត្តទៅ
នោះ គឺវានឹងមិនអាចរាប់់បញ្ចូល ពេលវេលាដែលកន្លងផុតទៅ និងពេលវេលាខាង
នៅមុខបានទេ។ អញ្ចឹង សួរថាតើ ឯណាបច្ចុប្បន្នកាល?ចំលើយគឺច្បាស់់ណាស់់ថា
វាជាពេលវេលានេះដែលកំពុងប្រព្រឹត្តទៅ… មិនមែនពេលដែលកន្លងហួសទៅ
យូរហើយ នោះឡើយ ហើយក៏មិនមែនពេលដែល នៅឆ្ងាយខាងមុខនោះដែរ។
ដើម្បីពិចារណាឆ្ងាយ ទៅមុខទៀត យើងគួរសួរថាតើ ពេលវេលាជាអ្វី?ចំពោះសំណួរ
នេះ ទស្សនវិទូក្រិកគឺ លោកប្លាតុង បានអោយ ចំលើយដូចនេះថា៖ពេលវេលាគឺជា
ចំនួនចលនានៃភព (C`est le nombre de mouvements des astres)។
ឧ.ផែនដីវិលមួយជុំខ្លួនឯង រាប់់ថាមួយថ្ងៃ ឬ ២៤ម៉ោង ហើយវិលមួយជុំព្រះអាទិត្យ
រាប់់ថាមួយឆ្នំា។នេះ បានន័យ ថាពេលវេលា មានការពាក់់់ព័ន្ធនឹងចលនានៃភព
ទំាងឡាយក្នុងលំហអាកាស ។ដូច្នេះ ពេលវេលាគឺ មានឡើងដោយសារមានភព
ដែលចំាបាច់់ត្រូវមានចលនាគឺការវិលជា រង្វង់់មូល គឺ រាប់់ពីទីចាប់់ផ្ដើមហើយវិល
ត្រលប់់មកទីចាប់ផ្ដើមម្ដងហើយម្ដងទៀតជា រៀងរហូត ។ ប្រសិនបើភពទំាងឡាយ
ឈប់់ធ្វើចលនា នោះពេលវេលាក៏ឈប់់ដើរដែរ ដូច្នេះពេលវេលាក៏លែងមានទៀត
ដែរទោះបីជាគេអាចគិតថាពេលវេលាមិន ទាក់់ទិន នឹងភពចក្រវាឡក៏ដោយ ។
ប៉ុន្តែ ដោយសារពេលវេលាហ្នឹងហើយ ទើប អ្វីៗទំាងអស់់ ក្នុងសាកលលោក
មានការផ្លាស់ប្ដូរ ប្រែប្រួលហើយចំាបាច់់ត្រូវវិវត្ត ពីតូចទៅធំ,ពីក្មេងទៅចាស់់ រហូតដល់់ទីបញ្ចប់់គឺសេចក្ដីស្លាប់់។ បើគ្មានពេលវេលាទេ មនុស្សសត្វ រុក្ខជាតិ
ពិតជាមិនអាចលូតលាស់់,មិនអាចវិវត្តពីក្មេងទៅចាស់់បានឡើយ ។ហេតុនេះ
ប្រសិនជាគ្រប់់អ្វីៗ ទំាងអស់់ដែលមានស្រាប់់ហើយ លុះបានចុះមកក្នុងពិភព
មួយដែលគ្មានពេលវេលា ក៏នឹងមិនចេះស្គាល់់ភាពវ័យក្មេង វ័យចាស់់ ហើយ
នឹងអាចមានវត្តមានជា រៀងរហូត ព្រោះគ្មានពេលវេលាក៏នឹងមិនអាចស្លាប់់បាន
ដែរ។ ទស្សនវិទូឥណ្ឌាម្នាក់់នៃសតវត្ស ទីពីរ គឺលោកPatanjaliបានមាន
ប្រសាសន៍ថា៖ អតីតកាល,បច្ចុប្បន្នកាល និង អនាគតកាល គ្មានទេ ។
អ្វីៗទំាងអស់់ស្ថិត នៅក្នុងឱកាសមួយជាមួយគ្នា។ទស្សនៈ របស់់លោកខាងលើ
នេះ ពិតជាពិបាកយល់់ …ប៉ុន្តែសាកលលោកនេះពិតជាស្ថិត នៅក្នុងពេលវេលា
និងលំហអាកាស ដែលមិនអាចបំបែកពីគ្នាបានឡើយ។ទីណាមានលំហ អាកាស (មិនអាចមានលំហអាកាសហើយគ្មានភពទេ) ទីនោះមានពេលវេលា។
ទោះបីយ៉ាងណា លោកពិតជាបានពិចារណាឆ្ងាយ ហើយជឿថាសាកលលោក នេះគ្រាន់់តែជាសាកលលោកមួយតែប៉ុណ្ណោះគឺសាកលលោករូបធាតុ ប៉ុន្តែនៅ មានសាកលលោកផ្សេងមួយទៀតដែលមិនមែនជារូបធាតុ គឺសាកលោកនៃព្រលឹង ដែលមិនស្ថិតនៅក្នុងលំហអាកាសនិងពេលវេលាយើងទេ ។ដូច្នេះហើយ ក្នុង
សាកលលោក នោះមិនមានពេលវេលាទេ ហើយក៏មិនមានលំហអាកាសដែរ
បានន័យថា មិនមាន ភព មានផ្កាយ ជាដើម។ល។ ក្នុងសៀវភៅមួយមាន
ចំណងជើងថា A brief history of time របស់់លោក Stephen Hawking មានរូបគំនូរមួយនៅខាងចុងទំព័រសៀវភៅ ដែលខ្ញុំសូមយកមកដាក់់បង្ហាញ
ជូនដូចខាងក្រោម ដើម្បីមើលថាតើ បច្ចុប្បន្នកាលស្ថិតនៅឯណាហើយ មាន
លក្ខណៈយ៉ាងណា? ៖

តាមគំនូរខាងលើនេះ យើងដឹងបានថា ពេលវេលាត្រូវបានដាក់់បញ្ចូល
ក្នុងប្រអប់់ម៉ោងនាឡិកាខ្សាច់់ ហើយ ផ្នែកខាងលើ គឺជា អនាគតកាល
ឯផ្នែកខាងក្រោមគឺជាអតីតកាល ។ចំណែកឯ ចន្លោះផ្នែកទំាងពីរដែលជា
ប្រហោងតូចមួយអោយខ្សាច់់ហូរចុះក្រោមនោះ គឺជាបច្ចុប្បន្នកាល ។ ដូច្នេះ
បច្ចុប្បន្នកាល គ្រាន់់តែ ជាកន្លែងឆ្លងកាត់់នៃអនាគតកាលទៅកាន់់អតីតកាល
ប៉ុណ្ណោះ។ ដូច ដែលយើងបានដឹង ហើយថា តារាវិទ្យាបានបង្រៀនថា សាកលលោកនេះបានកើតឡើងដោយបន្ទុះ (Explosion of) Big Bang ហើយក៏នឹងស្លាប់់ទៅវិញដោយបន្ទុះ(Implosion of ) Big Crunch គឺមុនពេលបន្ទុះស្លាប់់នេះហើយដែលពេលវេលានឹងអស់់កាល គឺដល់់ទី
បញ្ចប់់ ហើយក៏ជាពេលវេលាដែលយើងត្រូវលើកម៉ោងខ្សាច់់ក្រឡាប់់ គឺ
បញ្ច្រាស់់ពេលវេលា អោយដើរថយក្រោយ គឺដើរត្រលប់់មកអតីតកាលវិញ ដើម្បីចាប់់ផ្ដើមសាកលលោកមួយ ថ្មីទៀត។ប៉ុន្តែការថយក្រោយនៃពេលវេលា
នេះ ត្រូវបានអ្នកស្រមើស្រមៃខ្លះសង្ស័យថា មនុស្សសត្វ វត្ថុ និង រុក្ខជាតិ
ត្រូវវិលត្រលប់់ពីចាស់់ទៅក្មេង(ថ្មី) វិញ។សាកលលោកក្នុង កំឡុងពេលនោះ គឺជាកំឡុងពេលវេលាដើរថយក្រោយ មិនដឹងយ៉ាងម៉េចទេ វាដូចជា ក្នុង កំឡុង
ពេលមួយដែលយើងអាចស្រមៃថា តុមួយដែលបាក់់បែកហើយអាច ផ្គួបផ្សំ
បំណែកបាក់់បែករបស់់វាវិញដើម្បីមាន សភាពដូចដើម(ដែលមិនបាក់់បែក)
ចឹង។ឬក៏គេអាចស្រមៃថា មនុស្ស សត្វ ដែលបានស្លាប់់ ហើយ បែរជាទៅ
ត្រលប់់មកមានជីវិតវិញ។ ទោះបីយ៉ាងណា នោះគ្រាន់់តែជា សម្មតិកម្ម របស់់
អ្នកវិទ្យាសាស្រ្តមួយចំនួនប៉ុណ្ណោះ ។ អ្នកណាដឹងពិតប្រាកដថា សាកលោក
យើងនេះចាប់់កំណើតមកពីបន្ទុះ Big Bang ហើយរលាយទៅវិញដោយ
បន្ទុះ Big Crunch? តាមការយល់់ឃើញ ឬជំនឿរបស់់គេថា សាកលោក
យើងនេះ ចាប់់កំណើត ដោយបន្ទុះBig Bang ក៏ដោយសារថាគេរកឃើញ
ថា Galaxiesរាប់ពាន់ពាន់លានក្នុងសាកលលោកទំាងមូល រត់់ឃ្លាតឆ្ងាយពី
គ្នាជាលំដាប់់ គឺកាន់់តែឆ្ងាយនិងជ្រៅៗទៅក្នុងលំហ រហូតដល់់ពេលមួយឈប់់
ធ្វើដំណើរឃ្លាតឆ្ងាយ ដោយសារទំនាញទាញបញ្ឈប់ការរីកមាឌនៃសាកលលោក
ក៏ដល់់កាល មួយដែលសាកលោកត្រូវរួញតូចបញ្ចូលគ្នាវិញ គឺប្រមូល ផ្ដុំគ្នាដោយ
បង្កកំដៅក្ដៅដល់់អនន្ន(ប្រសិនបើដង់់ស៊ីតេសាកលោកលើសពីបីអាតូមក្នុង
មួយ ម៉ែត្រគូប) ហើយក៏ផ្ទុះជាBig Crunch បង្កើតសាកលោកមួយថ្មីទៀត
ដោយមានច្បាប់់រូបវិទ្យា ផ្សេងពីច្បាប់មានការសង្កេតថ្មីៗទៀតដែលបង្ហាញថា
Galaxiesដែលនៅខាងចុង លំហអាកាស ធ្វើដំណើរលឿនអស្ចារ្យ គឺលឿនសឹង
ស្មើនឹងល្បឿនពន្លឺ (៣០០ ០០០ គ.ម ក្នុងមួយវិនាទី)កាន់់តែបង្កើនល្បឿន
ជាលំដាប់់។ដូច្នេះ វាមិនទំនងទេថា សាកលលោកអស់់សន្ទុះខ្យល់់ ហើយ
ស្រូបទាញវត្ថុធាតុ បញ្ចូលគ្នាអោយ ឆេះ ទៅជាបន្ទុះBig Crunchបាននោះ។
ប្រសិនជាសាកលលោក នឹងអស់់ខ្យល់់ ឬ ចំហាយ នៃបន្ទុះ Big Bang មែន,
នោះ Galaxies នឹងមិនប្រហែលបង្កើនល្បឿន ជាលំដាប់់តទៅមុខដូច្នោះឡើយ ។
ផ្ទុយទៅវិញ Galaxiesនឹងថយល្បឿន បន្តិចម្ដងៗ រហូតដល់់បន្ទុះBig Bang
អស់់ខ្យល់់ ហើយ ទំនាញទាញវត្ថុធាតុទំាងឡាយទៅរកគ្នា រហូតប្រមូលផ្ដុំលោក
ធាតុសាកលលោក ទំាងអស់់បញ្ចូលគ្នា អោយឆេះក្នុងមហាភ្លើងយក្សមួយដែល
នឹងផ្ទុះជា Big Crunch ដែលជាទីចាប់់ផ្ដើមសាកលលោក មួយទៀត។តាមរូប
គំនូរ បង្ហាញខាងលើ មិនអនុញាត្តអោយដឹងថាបច្ចុប្បន្នកាលមានទេ ពីព្រោះ
វាគ្រាន់់តែជាការឆ្លងកាត់់នៃពេលវេលាតែប៉ុណ្ណោះ។ បើរកមិនឃើញថាបច្ចុប្បន្នកាល
នៅឯណា តើអតីតកាលនិងអនាគតកាល ជាអ្វីដែរ?។ ពេលវេលា មានដោយការ
សន្មត់់ប៉ុណ្ណោះ គឺសន្មត់់ដោយយកផែនដី ជាគោល នៃការកំណត់់ ដូចថាមួយឆ្នាំជា ការវិលជុំវិញព្រះអាទិត្យមួយជុំ របស់់ផែនដី។បើយើងនៅភពអង្គារ ហើយយក
ភពអង្គារជាគោល នោះការវិលជុំវិញព្រះអាទិត្យមួយជុំរបស់់ភពអង្គារ គឺមួយឆ្នំា
ដែរ តែជាមួយឆ្នំានៃភពអង្គារ ដែលមានរយៈពេលជិតពីរឆ្នំានៃផែនដី។

ហេតុអី គេចូលចិត្តគន់់មើលព្រះសូរិយាអស្ដង្គត?

ល្ងាចមិញនេះ ខ្ញុំបានឆ្លៀតឱកាសពេលមេឃទើបនឹងរំាងព្រិលដែល
មានធាតុអាកាសមិនសូវត្រជាក់់ ទៅលេងវាលរត់់រំអិលលើទឹកកក
ហើយឃើញព្រះសូរិយារៀបអស្ដង្គត មានពណ៌ក្រហមទុំល្អណាស់់
ក៏ថតរូបយកទុកមើល។ព្រះសូរិយាក្រហមទុំហើយមូលស្អាត ប៉ុន្តែពេល
ថតរូបទៅ បែរជាឃើញពន្លឺរាងប្រតាក(បែកផ្សែង) មិនថ្លាច្បាស់់ទៅវិញ។
នេះ ប្រហែល ដៃខ្ញុំកាន់់ម៉ាស៊ីនថតមិននឹងទេដឹងទើបទៅជាអញ្ចឹង?។

និយាយពីទិដ្ឋភាពថ្ងៃលិច មិនដឹងជាយ៉ាងម៉េចទេ មនុស្សជាច្រើន
ចូលចិត្តគន់់មើលព្រះអាទិត្យរៀបលិច ជាងព្រះអាទិត្យរៀបរះណាស់។តាមពិត
ដូចតែគ្នាហ្នឹង គ្មានអីខុសប្លែកពីគ្នាណ៎? 😀 ប្រហែលជាពេលព្រឹក មនុស្សម្នា
ទំាងឡាយមិនទាន់់មានឱកាសចេញទៅគន់់មើលព្រះអាទិត្យហើយ ពីព្រោះ
គេកំពុងតែនិទ្រាលង់់លក់់ស្រួល មិនអាចមានពេលចេញទៅ
គន់់មើលសំរស់់ព្រះអាទិត្យកំពុងរៀបរះបាននាពេលព្រឹក។ជាពិសេស ពួកទេសចរ
ដែលដើរលេងកំសាន្តទីណាមួយ បានត្រឹមតែអាចមើលឃើញព្រះអាទិត្យលិច
ដូចជានៅឯឆ្នេរសមុទ្រ ឫ លើកំពូលភ្នំជាដើម ប៉ុន្តែកំរអាចឆ្លៀតឱកាសងើបទំាងព្រលឹមចេញទៅគន់់មើលព្រះអាទិត្យរៀបរះ។
នៅអង្គរ ក្នុងខេត្តសៀមរាប ទេសចរទំាងឡាយចូលចិត្តឡើងទៅលើកំពូល
ភ្នំបាខែង ពេលល្ងាច ដើម្បីរង់់ចំាមើល ព្រះសូរិយាអស្ដង្គតនៅឯទិស
ខាងលិច ដោយមានអារម្មណ៏ដូចជាសប្បាយរីករាយចិត្តគ្រប់់ៗគ្នា។
តើមានអ្វីល្អពិសេស ដែលនំាអោយគេមានអារម្មណ៏ដូចជារំភើប
រីករាយ ពេលបានគន់់មើលព្រះសូរិយារៀបអស្ដង្គតនោះ?
ប្រហែលមានអីគួរអោយសប្បាយមែនហើយ បានជាមនុស្សផង
ទំាងឡាយចូលចិត្តគន់់មើលព្រះអាទិត្យលិច នៅជើងមេឃដូច្នេះ។តាម
ការសង្កេតរបស់់អ្នកនិពន្ធខ្ខ្មែរដ៏ល្បីល្បាញម្នាក់់គឺលោក នូ ហាចបាន
លើកឡើង ដូចជានៅក្នុងរឿងផ្កាស្រពោន ថា ទិសខាងលិចមានសេចក្ដី ចំរុងចំរើនជាងទិសខាងកើត ផ្ទុយពីជំនឿរបស់់ខ្មែរយើងដែលថាទិសខាង
កើតផ្ដល់់សេចក្ដីរីកចំរើន ឯទិសខាងលិចផ្ដល់់សេចក្ដីវិនាស។នៅទិស
ខាងលិច លោកសង្កេតឃើញថាគេតែងសាងសង់់សំណង់់ផ្ទះល្អៗស្អាតៗ ហើយ
មានមនុស្សរស់់នៅកុះករ មានការលក់់ដូរទំាងថ្ងៃយប់់  ក្នុងពន្លឺអគ្គសនី
ភ្លឺចិញ្ចាំងចិញ្ចាចល្អប្រណិត ។ មើលតែភ្នំពេញយើងទៅដឹងហើយ គឺស្ថិតនៅត្រើយខាងលិចនៃទន្លេចតុមុខ រីឯត្រើយខាងកើតវិញមិនមានអ្វីប្រៀបស្មើ
បានឡើយ។ចំណែកលើលោកនេះ ទីក្រុងនានាក្នុងលោកក៏ភាគច្រើន
រីកដុះដាលជាងទិសខាងកើតដែរ។សូម្បីលើពិភពលោកយើងនេះ ក៏ទិសខាងលិច រីកចំរើនជាងទិសខាងកើតដែរ ។អញ្ចឹងហើយបានជា
បស្ចឹមប្រទេស គឺប្រទេសប៉ែកខាងលិច មានការរីកចំរើននិងខ្លំាងជាង
បូព៌ាប្រទេសប្រទេស(ទិសខាងកើត)។តើមានអ្វីអោយខុសប្លែកទិសខាងលិចពីទិសខាងកើត?
ឯណាទិសខាងកើត ?ឯណាទិសខាងលិច?ហើយឯណាទិសខាងជើង?
ឯណាទិសខាងត្បូង?តាមពិតទៅ ខាងកើតប្រទេសខ្មែរយើងមានប្រទេសយួន
មានសមុទ្រចិនភាគខាងត្បូង មានប្រទេសហ្វីលីពីន មានមហាសមុទ្រ
ប៉ាស៊ីហ្វិក មានប្រទេសកាណាដា មានប្រទេសអាមេរិក…. ៖
ប្រទេសទំាងនេះនៅទិសខាងកើតនៃប្រទេសយើង,មិនមែនស្ថិតនៅ
ទិសខាងលិចទេ 😀 ។

នេះដោយហេតុថាផែនដីយើងមានរាងមូលដូចបាល់់ ទើបបានជាការកំណត់់
ទិសខាងណាលិច ខាងណាកើត មិនអាចដូចជាលើផ្ទៃរាបស្មើ
គ្មានព្រំដែនឡើយ។នោះក៏ដូចជាគ្នាដែរនឹងទិសខាងជើងនិងទិសខាងត្បូង
ដែលគេសំគាល់់បានម្យ៉ាងទៀតថាទិសខាងជើងគឺខាងលើឯទិសខាងត្បូងគឺ
ទិសខាងក្រោម។
ប៉ុន្តែ ក្នុងលំហអាកាស មិនមានខាងណាលើខាងណាក្រោមទេ។ដូច្នេះ
ឃើញថា ទិសទំាងបួន ឬខាងលើខាងក្រោមជាការសន្មត់់តែប៉ុណ្ណោះ
បីដូចជាពេលវេលាមានឡើងដោយការសន្មត់់មកពីការធ្វើចលនារបស់់
ភពទំាងឡាយក្នុងលំហសាកលលោកនោះដែរ។បើមិនគួរអោយជឿទេថា
គ្មានខាងណាខាងលើ ខាងណាខាងក្រោមនោះ យើងគ្រាន់់តែសួរ
អ្នកអវកាសដែលបានហោះចាកចេញពីផែនដីទៅក្នុងលំហអាកាស ឬ
ទៅដល់់ស្ថានីយ៏អវកាសអន្តរជាតិ(ISS=Internatinal Space Station) គេនឹងឆ្លើយថាគេមិនដឹងខាងណាលើខាងក្រោមទេ ។ដូច្នេះ នៅលើផែនដី
មាន ទិសឆ្វេងស្ដាំ(ខាងលិចកើត)ឬក្រោមលើ ប៉ុន្តែពេលយើងចាកចេញ
ឆ្ងាយពីផែនដីទៅក្នុងលំហអាកាសនោះ ពាក្យឆ្វេងស្ដំា និងលើក្រោម ឈប់់
មានន័យអ្វីទៀតហើយ បីដូចជាច្បាប់់រូបវិទ្យារបស់់Newtonឈប់់មាន
ន័យសំរាប់់វត្ថុធាតុដែលមានល្បឿនស្មើឬសឹងស្មើនឹងពន្លឺ។
ការសន្មត់់ឬច្បាប់់ផ្សេងៗរបស់់មនុស្សលោក តាក់់តែងឡើងដោយ
ការចំាបាច់់ តែមិនស្ថិតស្ថេរដូចច្បាប់់ធម្មជាតិទេ។ឧទាហរណ៏ថា
បើមនុស្សលោកស្លាប់់សឹងអស់់រលីងទៅដោយសារសង្រ្គាមលោកលើក
ទីបីឫគ្រោះមហន្តរាយធម្មជាតិប្រល័យលោក ហើយពេលក្រោយមកមាន
ការកកើតមានមនុស្សច្រើនឡើងវិញ រួចប្រសិនជាគេនំាគ្នាសន្មត់់ថា
បស្ចឹមប្រទេសជាបូព៌ាប្រទេសវិញហើយទិសខាងត្បូងជាទិសខាងជើងវិញ
ដូចជាថាប្រទេសជប៉ុន ចិន កូរ៉េ…ជាបស្ចឹមប្រទេស ឯប្រទេសអាមេរិក
បារាំង អង់គ្លេស …ជាបូព៌ាប្រទេសវិញ នោះវាអាចទៅជាចឹងបានអត់?
ព្រោះគេអាចថាប្រទេសអាមេរិក បារាំង អង់គ្លេស…នៅខាងកើតប្រទេសជប៉ុន
ចិន កូរ៉េ ក៏បាន។

ប្រពៃណីខ្មែរយើងមានជំនឿថាទិសខាងកើតជាទិសផ្ដល់់សេចក្ដី
ចំរុងចំរើន ឯទិសខាងលិចផ្ដល់់សេចក្ដីវិនាស។អញ្ចឹងហើយបានជា
ខ្មែរយើងតែងសាងសង់់សំណង់់ទំាងឡាយ ជាពិសេសបុរាណប្រាសាទ
សីលាខ្មែរត្រូវបានសង់់ឡើងបែរទៅទិសខាងកើតទំាងអស់់ លើកលែង
តែប្រាសាទអង្គរវត្តមួយចេញដែលត្រូវបានសង់់ឡើង បែរទៅទិស
ខាងលិច ដែលជាដើមហេតុអោយយើងសង្ស័យថាប្រទេសខ្មែរយើង
អាប់់អោនរស្មីតំាងពីពេលនោះមក ។ជំនឿអាចមានឥទ្ធិពល ពិតប្រាកដ
មែន។ខ្មែរយើងមិនគួរប្រថុយប្រថាននឹងការធ្វើខុសពីជំនឿឡើយ ដូចជា
ជំនឿបុណ្យបាបជាដើម ដែលបានទទួលមកពីសាសនាព្រះពុទ្ធតំាងពិសតវត្ស
ទីពីរមកនោះ។ចំណែកទិសខាងជើងវិញ គេមានជំនឿថាតំណាងអោយ
ភាពខ្លាំងឯទិសខាងត្បូង អត់់មានតំណាងអោយអីទេ មានន័យថា បើ
យើងសង់់ផ្ទះឫប្រាសាទណាមួយបែរទៅទិសខាងត្បូង មិនមានទទួលផល
វិជ្ជមានឫអវិជ្ជាមានអ្វីទេ។សព្វថ្ងៃ មានទេសចរជាច្រើនបានងើបពីដំណេកទំាងព្រលឹម ដើម្បីទៅចាំគន់់មើលព្រះអាទិត្យរៀបរះផុតកំពូលប្រាសាទអង្គរវត្តខាងមុខផ្លូវចូល។

សំរស់់ព្រះអាទិត្យនាពេលព្រឹកឫពេលល្ងាច មានការទាក់់ទាញចិត្តពួកគេអោយចង់់គន់់មើលមិនចេះជិនណាយ។ពេលថ្ងៃរះខ្ពស់់ យើងមិនអាចគន់់មើលព្រះអាទិត្យបានទេ ពីព្រោះពន្លឺចាំងខ្លាំងពេក មិនអាចអោយយើងសំលឹងមើលព្រះអាទិត្យបានឡើយ។ដូច្នេះ មានតែពេលព្រឹក និងពេលល្ងាចប៉ុណ្ណោះដែល អាចអោយយើងគន់់មើលព្រះអាទិត្យបាន មិនដាក់់ភ្នែក។